Patella (Diz Kapağı) Çıkığı Neden Olur?

Kas ve bağ yapılarındaki zayıflık, anatomik bozukluklar ve genetik yatkınlık diz kapağı çıkığına sebep olabilir. Ayrıca ani hareketler de bu sağlık sorununu doğurabilir.

Patella çıkığı, dizde şişme, şekil bozukluğu, şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı belirtileriyle kendini gösterir.

Ciddi bir ortopedik sorun olan diz kapağı çıkığı, fizik tedavi, dizlik kullanımı veya cerrahi müdahale gibi farklı yöntemlerle tedavi edilebilir. 

Patella Nedir? Diz Kapağı Anatomisi 

Diz kapağı (patella), uyluk kemiği (femur) ile kaval kemiği (tibia) arasında bulunan bir eklem yapısıdır.

Diz ekleminin önünde bulunan patella üçgen şeklindedir. Normal durumda diz kapağının arka yüzeyi, uyluk kemiğinin oluğu içinde kayar. 

Diz kapağı birden fazla bağ ile diz eklemine bağlanır. Kas grubunun oluşturduğu tendonun içine gömülü olan patellanın ana işlevi diz eklemini korumaktır.

Diz kapağı, diz ekleminin stabilitesine katkıda bulunur. Eklem hareketi sırasında kıkırdak yapısı sayesinde sürtünmeyi azaltır.

Patella, uyluk ön kas grubunun bir parçası olarak görev yapar. Bu kas grubu kasıldığında, patella aracılığıyla oluşan kuvvet, patellar tendon yoluyla kaval kemiğine iletilir. Böylece bacağın düzleştirilmesi sağlanır.

Patella bu süreçte kaldıraç görevi üstlenerek, kasın gücünü artırır ve daha az enerjiyle daha etkili hareket imkânı tanır.

Diz kapağının yerinde ve düzgün çalışması için çevresindeki bağ dokularının ve kasların güçlü olması gerekir.

Özellikle medial patellofemoral ligament (MPFL) gibi bağ yapıları diz kapağının yana doğru kaymasını engelleyerek patella zedelenmesi riskini azaltır. Bu bağların zayıflığı ya da travmaya bağlı yırtılmaları, patellanın yerinden çıkmasına neden olabilir.

Diz Kapağı Çıkığı Belirtileri 

Diz kapağı çıkığı farklı şekillerde kendini gösterebilir. Hem fiziksel hem görsel olarak fark edilen patella çıkığının yaygın olarak görülen belirtileri şunlardır: 

• Şiddetli diz ağrısı 
• Şişlik
• Diz şeklinin bozulması
• Hareket kısıtlılığı
• Yürüme zorluğu
• Dizde boşluk hissi 

Diz kapağı ağrısı nedenleri arasında bağ yaralanmaları, patella kırığı ve menisküs yırtığı sayılabilir.

Bunların yanında diz kapağı çıkığı da genellikle şiddetli ağrıya neden olur. Ağrı, diz kapağının yerinden çıkması ile aniden başlar ve hareket ettikçe artar. 

Diz eklemi çevresinde şişlik oluşabilir. Şişlik, eklemin içindeki kanama ya da sıvı birikimi sebebiyle meydana gelir.

Diz kapağı çıkığının gözle görülebilen belirtisi şekil bozukluğudur. Patella genellikle dizin dış tarafına doğru kayar.

Patella çıkığı diz hareketlerini ciddi ölçüde kısıtlar. Hasta dizini bükme ve düzeltme zorluğu yaşar.

Çıkığın meydana geldiği dize ağırlık vermekte zorlanabilir, bu da yürüyememe durumuna yol açar. Çıkık sebebiyle diz ekleminde boşluk veya dengesizlik hissi de görülebilir. 

Diz Kapağı Çıkığı Neden Olur?

Diz kapağı çıkığının nedenleri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Ani bir hareket sonucunda oluşabileceği gibi zamanla gelişen yapısal bozukluklar da diz kapağı çıkığına sebep olabilir. 

Diz kapağı çıkığının yaygın şekilde görülen nedeni ani, ters yönlü hareketler ve dize gelen doğrudan darbelerdir.

Yere düşme, dizin dönmesi ya da ani yön değiştirme gibi durumlarda diz kapağı yerinden çıkabilir.

Zorlayıcı fiziksel aktiviteler hem diz kapağı çıkığı hem patella kırığı gibi farklı problemlere yol açabilir. Uzun süreli aşırı egzersiz, ağır yük kaldırma, bükülmüş veya zorlanmış diz ile yapılan aktiviteler kemik yapısını zayıflatarak patellofemoral ağrı sendromu türü diz rahatsızlıklarına neden olabilir. 

Diz kapağını yerinde tutan bağların zayıflığı, diz kapağı çıkığının sık rastlanan nedenleri arasında bulunur.

Kaslarda meydana gelen dengesizlikler de patellanın normal konumunda durmasını zorlaştırır. 

Bazı bireylerde yapısal farklılıklar diz kapağı çıkığını tetikleyebilir. Çarpık bacak türü durumlar diz kapağı çıkığı riskini artırır.

Diz kapağının normalden daha yüksekte bulunması, hypermobile (aşırı hareketli) eklemler ve anatomik olarak zayıf bağlar da patella çıkığının nedenleri arasında bulunabilir. 

Diz Kapağı Çıkığı Tedavisi 

Diz kapağı çıkığı tedavisi, çıkığın şiddetine, tekrarlama durumuna ve altta yatan nedenlere bağlı olarak belirlenir. Genellikle ilk tercih edilen yöntem çıkığın doktor tarafından yerine oturtulmasıdır. Bu işlem bazı durumlarda anestezi altında yapılır. 

Diz kapağı çıkığından kaynaklı ağrıyı hafifletmek için ilaç tedavisi düşünülebilir. Şişliği düşürmek amacıyla diz bölgesine buz uygulanabilir.

Diz kapağını stabilize etmek için dizlik ya da bandaj kullanılabilir. 

Diz çevresindeki kasları güçlendirmek, hareket yeteneğini artırmak ve çıkığı iyileştirmek için fizik tedavi uygulanabilir.

Fizik tedavi, çıkık sonrasında oluşan kas zayıflığını ve kalıcı hareket kısıtlarını önlemeye yardımcı olur. Bu süreçte esneme egzersizleri yapılarak dizin normale dönmesine destek olunur. 

Diz kapağı çıkığının tekrarlaması durumunda cerrahi müdahale tercih edilebilir. Bağ kopmaları, gevşek bağ dokusu gibi ciddi yapısal bozukluklar operasyon yoluyla tedavi edilebilir.

Medial patellofemoral ligament (MPFL) yırtıklarında, bağın yeniden yapılması için, MPFL rekonstrüksiyonu yöntemi uygulanabilir. Artroskopik cerrahi yöntemiyle ise yırtılan bağlar onarılabilir. Karmaşık vakalarda diz eklemine daha büyük bir kesi yapılarak açık cerrahi uygulanabilir. 

Diz Kapağı Çıkığı Tedavisi Sonrası İyileşme Süreci 

Diz kapağı çıkığı tedavisi sonrası hastanın iyileşme zamanı uygulanan tedaviye ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak değişir.

İyileşme sürecini hızlandırmak için en önemli şey fizik tedavinin düzenli olarak uygulanmasıdır.

Dizin aşırı kullanımından kaçınarak, mümkün olduğunca dinlendirilmesi önerilir.

Doktorun tavsiye ettiği şekilde ve belirlediği sürede dizlik kullanımı düşünülebilir. İyileşme sürecini desteklemek için düzenli ve dengeli beslenme faydalı olabilir. 

Diz kapağı çıkığı tedavisi sonrası ani hareketlerden, aşırı zorlamalardan kaçınılması gerekir.

Aşırı kilo diz eklemine baskıyı artıracağından ideal kilonun korunması tavsiye edilir. Tekrar çıkma riskine karşılık basit spor hareketleri ve denge egzersizleri yapılması önerilir. 

İyileşme sürecinde günlük yaşam aktivitelerine kademeli olarak dönülmesi hasta sağlığı açısından faydalı olabilir.

Özellikle sporcuların fiziksel aktivitelere başlamadan önce uzman değerlendirmesinden geçmesi tavsiye edilir. 

Her hastanın iyileşme süreci farklıdır. İyileşme dönemi boyunca doktor ve fizyoterapistin önerilerine uyulması ve düzenli kontrollere gidilmesi tam olarak normale dönme ihtimalini artırır.