Polifarmasi Nedir? Polifarmasi Ne Demek?

Polifarmasi Nedir?

Polifarmasi, bir hastanın aynı anda birden fazla ilacı bir arada kullanması durumudur. Birden fazla kronik hastalığı bulunan yaşlı bireylerde sıkça görülen durum, farklı uzmanların birbirlerinden bağımsız olarak reçete yazmasıyla da tetiklenebilir.

İlaç sayısının artması, vücutta beklenmeyen kimyasal etkileşimlerin oluşma riskini katlayarak artırır ve organların ilaç yükünü tolere etmesini zorlaştırır.

Söz konusu durum zamanla ilaçların yan etki sıklığını artırabileceği gibi hastaların tedaviye uyum sağlamasını ve doz takibini yapmasını da zorlaştırır. Polifarmasinin önlenmesi amacıyla hastanın kullandığı tüm takviye ve ilaçların düzenli olarak tek bir hekim tarafından gözden geçirilmesi önem taşır.

Polifarmasi ile Çoklu İlaç Kullanımı Aynı mıdır?

Çoklu ilaç kullanımı bir hastanın birden fazla hastalığı için klinik olarak endike olan, birbiriyle uyumlu ve kılavuzlara uygun olan ilaçları eş zamanlı tüketmesidir.

İlgili durum, hastanın sağlığını kontrol altına almak için hekim kontrolünde yürütülen bir tedavi sürecidir. Polifarmasi ise bireyin günlük olarak beş ya da daha fazla ilaç kullanması olarak tanımlanır. Asıl ayrım, gereksiz veya uygunsuz ilaç tüketiminde ortaya çıkar.

Yani polifarmasi, klinik bir gereklilik olmaksızın terapötik faydası kanıtlanmamış veya birbiriyle tehlikeli şekilde etkileşen ilaçların bir arada kullanılması durumu olarak açıklanabilir. Sahip olduğu bu yönüyle polifarmasi, çoklu ilaç kullanımının kontrolden çıkmış ve potansiyel olarak zarar verici hale gelmiş bir alt formudur.

Polifarmasi Neden Olur?

En önemli nedenlerin başında birden fazla kronik hastalığı olan hastaların farklı uzmanlık alanlarındaki hekimlere başvurması ve doktorların birbirlerinin yazdığı reçetelerden haberdar olmaması gelir.

Sağlık sistemindeki entegrasyon eksikliği, her uzmanın sadece kendi branşına odaklanarak yeni bir ilaç eklemesine ve sonuçta kümülatif bir ilaç yükünün oluşmasına yol açar.

Bir diğer etken ise tıp literatüründe reçeteleme kaskadı olarak adlandırılan durumdur. Döngüde bir ilacın neden olduğu yan etki, hekim tarafından yeni bir hastalık belirtisi olarak algılanır. Yan etkiyi tedavi etmek amacıyla reçeteye bir ilaç daha eklenir.

Hastaların kulaktan dolma bilgilerle veya geçmiş reçetelerine güvenerek kendi kendilerine ilaç tedarik etmeleri de polifarmasiyi doğrudan tetikler.

Polifarmasi Hangi Durumlarda Görülür?

Polifarmasi vakalarına en sık çoklu kronik hastalığa sahip olan ileri yaş grubu bireylerde rastlanır. Yaşın ilerlemesiyle birlikte hipertansiyon, diyabet, osteoartrit ve kalp yetmezliği gibi hastalıklar aynı anda görülebildiği için bu hastaların reçete sayıları doğal olarak artar.

Yaşlı bireylerin yanı sıra sık sık hastaneye yatıp çıkan ya da farklı sağlık merkezlerinden hizmet alan palyatif bakım hastalarında da bu durum kronikleşir. Psikiyatrik rahatsızlıkların tedavisinde de polifarmasiye sıkça rastlanır.

Dirençli vakalarda ana ilacın etkisini artırmak amacıyla yan ilaçlar tedaviye dahil edilir. Kanser hastaları da hem tümör tedavisinin kendisi hem de ağrı, bulantı, anemi gibi kansere bağlı semptomların yönetimi nedeniyle çok sayıda ilacı aynı dönemde kullanmak durumunda kalır.

Polifarmasinin Olası Sonuçları Nelerdir?

Polifarmasinin en somut sonucu, hastanın tedaviye olan uyumunun önemli oranda azalmasıdır. Gün içinde onlarca tablet yutmak zorunda kalan bir hasta, ilaçların saatlerini karıştırır, bazı dozları atlar ya da tedaviyi tamamen sonlandırma eğilimi gösterir.

İlgili durum, asıl tedavi edilmek istenen kronik hastalıkların alevlenmesine ve kontrol altına alınamamasına neden olur. Uzun vadeli sonuçlar incelendiğinde ise polifarmasi, hastaneye acil yatış oranlarında ve sağlık harcamalarında çok büyük bir artışa yol açar. İlaçların yarattığı toksisite ve organ yükü nedeniyle bireylerin yaşam kalitesi de düşer.

Polifarmasi Yan Etkileri Nelerdir?

Polifarmasiye bağlı olarak gelişen yan etkiler, birden fazla kimyasal ajanın vücutta yarattığı kümülatif yükün bir sonucu olarak ortaya çıkar. Böyle bir durum organ sistemlerinin çalışma biyolojisini bozarak hastanın günlük yaşam konforunu tamamen ortadan kaldırır.

Sıklıkla sindirim sistemi, boşaltım sistemi ve merkezi sinir sistemi bu durumdan ilk etkilenen bölgeler arasında yer alır. Yan etkilere dair detaylar ise şu şekildedir:

Sindirim Sistemi Hasarları (Bulantı, Kusma, Gastrit ve Peptik Ülser): Çok sayıda ilacın mide mukozasını doğrudan tahriş etmesi ya da koruyucu prostaglandin mekanizmalarını baskılaması sonucu oluşur.

Bilişsel ve Motor Bozukluklar (Konfüzyon, Deliryum, Sersemlik ve Ataksi): Antikolinerjik ve sedatif etkili ilaçların bir araya gelerek beyin fonksiyonlarını yavaşlatması ve hastanın çevreye uyumunu bozması ile kendini gösterir.

Renal ve Hepatik Toksisite (Böbrek ve Karaciğer Yetmezliği): Vücuda giren yoğu n kimyasal yükü arındırmak zorunda kalan eliminasyon (atılım) organlarının hücresel düzeyde hasar görmesiyle meydana gelir.

İlaç kullanımına dair yukarıda yer alan yan etkiler görüldüğü takdirde hemen bir uzman hekime danışılması önem arz eder.

Polifarmasi Nasıl Önlenir?

Polifarmasiyi önlemenin ilk adımı, reçetesiz ilaç kullanımının sıkı bir şekilde denetlenmesidir. Hastaların hekimlerine danışmadan bitkisel ürünler, vitaminler ya da komşu tavsiyesiyle ağrı kesiciler kullanması engellenmelidir.

Her muayenede hastanın mevcut tüm ilaçlarını içeren güncel bir listenin hekime sunulması, gereksiz mükerrer reçete yazımlarının önüne geçer. Hekim boyutunda ise yeni bir ilaç başlarken en düşük etkili dozla başlama ve yavaş yavaş artırma prensibi benimsenir.

Tıbbi gerekliliği sona eren ilaçların zamanında fark edilip kesilmesi, polifarmasi zincirini daha başlamadan kırar.