Serebral Palsi Nedir? Serebral Palsi Belirtileri Nelerdir?

Serebral palsi (SP), erken fetal dönem ile beş yaş arasında meydana gelen beyin hasarı sonucu oluşan klinik tablodur. Serebral palsinin etkileri hasarın derecesine ve bulunduğu yere bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Hareket bozuklukları ve kaslarda spastisite, serebral palsi belirtileri arasında yer alır.

Serebral palsinin nedenleri arasında oksijen yetersizliği, enfeksiyonlar ve beyin malformasyonu nedeniyle oluşabilecek beyin hasarı sayılabilir. Belirtiler, fark edilmeyecek kadar hafif olabileceği gibi bir veya daha fazla uzuvda önemli hareket bozuklukları ve hareket edemeyecek kadar sert hale gelen eklemlere kadar uzanabilir.

Serebral palsinin kesin bir tedavisi yoktur. Fakat fizyoterapi, konuşma terapisi, ergoterapi ve bazen ilaç tedavisi ya da cerrahi tedavi yöntemleri hastaların maksimum potansiyellerine ulaşmalarına yardımcı olabilir.

Serebral Palsi Nedir? 

Serebral palsi, beynin hareket ve kas kontrolünü yöneten bölgelerinde oluşan hasar sonucunda ortaya çıkan kalıcı bir hareket ve duruş bozukluğudur. Genellikle doğum öncesinde, doğum sırasında veya doğumdan sonraki erken çocukluk döneminde meydana gelen beyin hasarı nedeniyle gelişir.

“Serebral” kelimesi beyinle ilgili anlamına gelirken, “palsi” kas hareketlerinin kontrolünde zayıflık veya bozukluk anlamına gelir. Bu nedenle serebral palsi, beyin kaynaklı kas kontrol bozukluğu olarak tanımlanabilir.

Serebral palsi ilerleyici bir hastalık değildir. Yani beyin hasarı zamanla artmaz. Ancak kas kontrolü, denge ve koordinasyon problemleri yaşam boyu devam edebilir. Hastalığın belirtileri kişiden kişiye farklı şiddette görülebilir. Bazı çocuklarda yalnızca hafif hareket problemleri görülürken, bazı bireylerde günlük yaşam aktivitelerini etkileyen daha ciddi hareket kısıtlılıkları ortaya çıkabilir.

Serebral Palsi Belirtileri Nelerdir?

Serebral palsi belirtileri genellikle bebeklik veya erken çocukluk döneminde fark edilir. Belirtilerin türü ve şiddeti, beyindeki hasarın yerine ve büyüklüğüne bağlı olarak değişebilir.

Serebral palside en sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kaslarda sertlik veya aşırı gevşeklik

• Oturma, emekleme ve yürüme gibi gelişim basamaklarında gecikme
  

• Denge ve koordinasyon sorunları
  

• Yürüme güçlüğü veya farklı yürüyüş şekilleri
  

• İnce motor becerilerinde zorluk (yazma, nesne tutma gibi)
  

• Konuşma ve yutma problemleri
  

• Kas spazmları veya istemsiz hareketler

Bazı çocuklarda serebral palsiye ek olarak görme, işitme veya öğrenme güçlükleri de görülebilir. Erken dönemde fark edilen belirtiler sayesinde erken rehabilitasyon programları başlatılarak çocuğun gelişimi desteklenebilir.

Serebral Palsi Kaç Yaşında Ortaya Çıkar?

Çoğu durumda, görme, işitme ve dokunma duyusunda da sorunlar vardır. Serebral palsi bir hastalık değildir. Aksine, kas hareketlerini kontrol eden beyin hasarının neden olduğu bir grup belirtidir.

Serebral palsili çocuklarda yutkunma ve göz kasları ile ilgili problemler de mevcuttur. Bu kişiler göz kaslarını koordine şekilde çalıştıramadıkları için herhangi bir nesne üzerine odaklanmada sorun yaşarlar.

Serebral palside kasların çalışması ve fiziksel aktivite üzerindeki kısıtlanma durumu kalıcıdır. Bu problemler ilerlemezler ve sorunun kaynağı olan beyin hasarı bebek henüz anne karnındayken bile meydana gelebilir. Bu problemlere ek olarak serebral palsili bireylerde epilepsi, entelektüel problemler, beslenme ve iletişim sorunları da ortaya çıkabilir.  

Serebral Palsi Neden Olur?

Serebral palsi, beynin gelişimi sırasında veya erken çocukluk döneminde oluşan beyin hasarı veya gelişim bozukluğu nedeniyle ortaya çıkar. Bu durum birçok farklı faktöre bağlı olarak gelişebilir.

Serebral palsinin nedenleri arasında şunlar yer alır:

• Gebelik sırasında bebeğin beyninde gelişim bozuklukları
  

• Prematüre doğum (erken doğum)
  

• Doğum sırasında bebeğin yeterli oksijen alamaması
  

• Anne karnında geçirilen enfeksiyonlar
  

• Beyin kanaması

• Doğum sonrası ağır enfeksiyonlar
  

• Kafa travması veya beyin yaralanmaları

Özellikle erken doğan bebeklerde beyin gelişimi henüz tamamlanmadığı için serebral palsi riski daha yüksek olabilir. Ancak her prematüre bebekte serebral palsi gelişeceği anlamına gelmez.

Doğum Öncesi (Prenatal) Dönem Serebral Palsi Nedenleri

Henüz anne karnında olan bebeklerde çeşitli nedenler beyin hasarına yol açarak serebral palsi gelişmesine neden olabilir. Konjenital beyin malformasyonları ve çeşitli kromozomal bozukluklar, anne karnındaki bebeğin beyin gelişimindeki anormalliklere neden olur. Yapısal bozukluklar dışında bebeğin bu dönemde yaşayacağı inme ve enfeksiyon hastalığı gibi durumlar da serebral palsi ile sonuçlanabilir.

Doğuma Yakın Dönemde ve Doğum Sırasında Meydana Gelen Serebral Palsi Nedenleri

Bu dönemde çocuğun beyin damarları ile ilgili problemlerde beyin dokusu besin ve oksijen desteğinden mahrum kalacağı için zarar görerek serebral palsi gelişimine neden olabilir. Merkezi sinir sistemi enfeksiyonları, inmeler ve sarılığın beyni etkilemesi ile oluşan hastalık tablosu kernikterus, bu dönemdeki diğer serebral palsi nedenleri arasında yer alır.

Doğum Sonrası (Postnatal) Dönemde Serebral Palsi Nedenleri

Doğum sonrasında bebeğin kafa bölgesine alacağı travmalar, beyninin oksijensiz kalmasına neden olan durumlar ve diğer dönemlerde olduğu gibi inme ve enfeksiyon halleri serebral palsi gelişimi ile sonuçlanabilir.

Serebral Palside Zeka Geriliği Olur mu?

Serebral palsili çoğu çocuk hastalıkla doğar fakat aylar veya yıllar sonrasına kadar bir hastalık belirtisi göstermeyebilir. Belirtiler genellikle çocuk 3 veya 4 yaşına gelmeden önce ortaya çıkar. Serebral palsi sadece bir ekstremitede kendisini gösterebileceği gibi bazı çocuklarda tüm vücudu da etkisi altına alabilir. Hastalık doğumdan itibaren mevcuttur ve zamanla iyileşebilen bir durum değildir.

Mevcut beyin hasarı ilerlemediği için hastalık belirtileri de zamanla kötüleşme eğiliminde değildir ancak bazı çocuklarda yaşın ilerlemesi ile birlikte bazı şikayetler belirginleşirken bazıları arka planda kalabilir.

Kas kısalığı ve sertliği uygun tedavi almaması halinde zaman içerisinde kötüleşebileceği için dikkatli olunmalıdır. Serebral palsili çocuklarda rahatsızlığın sınıflandırılması için çocuğun kendi başına oturabilmesi, hareket etme ve hareketi planlama kabiliyeti ve hareket etmek için uyarlanabilir aletlerden faydalanabilme derecesi gibi birtakım kriterler kullanılır.

Serebral Palsili Çocuklar Yürüyebilir mi?

Toplam 5 seviye olarak değerlendirilen serebral palsi hastalığında seviyenin artması çocuğun hareket kabiliyetinin azlığını gösterir. Seviye 1 serebral palsi hastaları yürüme eylemlerini herhangi bir sınırlamaya maruz kalmadan gerçekleştirilebilir. 2. seviye hastalar ise uzun mesafe yürüme eylemini gerçekleştirebilir ancak koşma ve zıplama gibi hareketler için çeşitli yardımcı aletlere gereksinim duyarlar. Seviye 3 serebral palsi hastaları çok az yardım ile oturabilen ve kendi başlarına kalkabilen çocuklardır.

Bu çocukların evde yürürken baston ve diğer yardımcı araçları kullanma gereksinimi vardır. Ev dışında ise rahat hareket edebilmek için tekerlekli sandalye ihtiyaçları olabilir. 4. seviye serebral palsili çocuklar yürümelerini ancak teknolojik yardımcı aletler vasıtası ile gerçekleştirebilir. Tekerlekli sandalyeyi rahat kullanabilen bu çocukların oturabilmeleri için yardıma gereksinimleri vardır.

Serebral palsinin sınıflandırılmasında son seviye olan 5.seviye serebral palsili çocuklar, baş ve boyun pozisyonlarını korumak, oturmak ve ayağa kalkmak için desteğe ihtiyaç duyarlar.

Serebral Palsi Tipleri Nelerdir?

Beynin çeşitli kısımlarını etkileyen farklı tipte SP'ler vardır. Serebral palsinin spastik, atetoid, ataksik, hipotonik ve karışık tip olmak üzere beş farklı formu bulunur. Her tip, kendine özgü spesifik hareket bozukluklarına neden olur. Serebral Palsi tipleri şunlardır:

Spastik Serebral Palsi

SP’li kişilerin yaklaşık %80'ini etkileyen en yaygın tipidir. Kaslarda sertliğe, abartılı reflekslere ve hareket zorluğuna neden olur. Spastik SP'li birçok insan, yürürken dizlerini bükme veya bacakları ile makas benzeri hareketler yapma gibi hareket anormalliklerine sahiptir. Kas güçsüzlüğü ve felç de bu tabloya eşlik edebilir.

Atenoid Serebral Palsi

 Atetoid SP'li insanlar vücut hareketlerini kontrol etmekte zorlanırlar. Hastalık kollarda, bacaklarda ve ellerde istemsiz, anormal hareketlere neden olur. Bazı durumlarda, yüz ve dil de etkilenir. Hareketler yavaş ve burulma şeklinde veya hızlı ve düzensiz olabilir. Etkilenen kişinin yürümesini, oturmasını, yutmasını veya konuşmasını zorlaştırabilir.

Hipotonik Serebral Palsi

Hipotonik tip, kas tonusunun azalmasına ve aşırı gevşek kaslara neden olur. Kollar ve bacaklar bir bez bebek gibi sarkık görünür. Bu tip bebeklerin baş kontrolleri yetersizdir ve nefes almakta zorlanabilirler. Ayrıca konuşma zorluğu, reflekslerde zayıflık ve yürüme anormallikleri de bulunabilir.

Ataksik Serebral Palsi

Denge ve derinlik algısı ile ilgili sorunlara neden olur. En az görülen tiptir. Genellikle düzensiz ve sakar görünen istemli kas hareketleriyle karakterizedir. Bu forma sahip kişilerde koordinasyon sorunları vardır. Yürümek, nesneleri kavramak ve yazmak gibi motor işlevleri yerine getirmekte zorluk çekerler.

Karışık tip Serebral Palsi

Bazı insanlarda farklı tiplerde görülen belirtilerin bir kombinasyonu görülür. Buna karışık serebral palsi denir. Karışık tipteki vakalarının çoğu, spastik ve atetoid formların birleşimi şeklinde görülür.

Serebral Palsi Tanısı Nasıl Konur?

Serebral palsi tanısı temel olarak hastanın tıbbi öyküsü ve fizik muayene bulguları ışığında konulan klinik bir tanıdır. Hastanın tıbbi öyküsünün alınması sırasında hekim tarafından risk faktörleri ve serebral palsi ile sonuçlanan rahatsızlıklara dair bir bilgi olup olmadığı irdelenir.

Hekimlerin serebral palsi tanısı için üzerinde durduğu bir diğer konu da çocukta daha önce fark edilen bir gelişimsel gerilik olup olmadığıdır. Serebral palsili çocuklarda genel olarak motor aktiviteler ile ilgili bir gelişim geriliği söz konusudur. Diğer aile bireyleri ve yakın akrabalarda benzer duruma sahip başka bireylerin varlığı da altta yatan genetik bir nedenin aydınlatılması açısından önemlidir.

Serebral Palsi Tespiti Uzun Sürer mi?

Fizik muayene esnasında hekimler serebral palsinin tipik bulgularının hastada olup olmadığını incelerler. Baş çevresi, zihinsel durumu, kaslarının gücü, tonusu, duruşu ve reflekslerine ek olarak çocuğun yürüyüşünün nasıl olduğu fizik muayene kapsamında değerlendirilen hususlar arasında yer alır.

Tıbbi öykü alımı ve fizik muayene sonrasında serebral palsiden şüphelenilmesi halinde çeşitli radyolojik tetkikler kullanılarak santral sinir sisteminin değerlendirilmesine başvurulabilir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MRI), radyo dalgaları kullanılarak oluşturulan manyetik alan vasıtası ile çocuğun beyninde serebral palsiye neden olabilecek lezyon ve yapısal anormalliklerin detaylı olarak görüntülenmesini sağlar. Bu tetkik kişide herhangi bir ağrı veya acıya neden olmaz ancak işlemin süresinin 1 saate kadar sürebilmesi nedeni ile çocuğun sabit durmasını sağlamak için çeşitli sakinleştirici ilaçlara başvurulabilir.

Serebral Palsi'de Genetik İnceleme

Kranial (Kafa) ultrasonografisi, yeni doğan döneminde serebral palsi tanısı için başvurulabilen tanı aracıdır. Bu tetkikte yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılarak beynin görüntülenmesi sağlanır. MRI’da olduğu gibi çok ayrıntılı görüntüler elde edilemese de, beyin boşlukları arasındaki kanamalar, boşlukların boyutu ve beyindeki bazı problemlerin tespit edilmesinde faydalıdır.

Elektroensefalografi (EEG) özellikle nöbet geçirme öyküsü bulunan hastalarda hekimler tarafından istenilebilen bir diğer tetkiktir. Çocuğun kafatasına yerleştirilen elektrotlar vasıtası ile beyinde meydana gelen elektriksel değişikliklerin tespit edilmesini sağlayan bu tetkik ile epilepsi rahatsızlığına işaret eden anormal beyin aktiviteleri tespit edilebilir.

Bu tetkikler dışında serebral palsi ile benzer belirtiler ile seyreden, yavaş ilerleyen ve doğru tanı ve tedavi almaları halinde kontrol altında tutabilen çeşitli durumların tespiti için metabolik ve genetik incelemelere de başvurulabilir.

Serebral Palsi Tedavisi Nasıldır?

Serebral palsi tamamen ortadan kaldırılabilen bir hastalık değildir. Ancak doğru tedavi ve rehabilitasyon yöntemleri sayesinde bireyin hareket kabiliyeti, bağımsızlığı ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırır. Serebral palsi tedavisinde genellikle multidisipliner bir yaklaşım uygulanır. Bu süreçte farklı uzmanlık alanlarından sağlık profesyonelleri birlikte çalışır.

Serebral palsi tedavisinde kullanılan yöntemler şunlardır:

• Fizik tedavi ve rehabilitasyon
  

• Ergoterapi (günlük yaşam becerilerinin geliştirilmesi)
  

• Konuşma ve dil terapisi
  

• Kas gevşetici ilaç tedavileri
  

• Botulinum toksin (Botox) uygulamaları
  

• Ortopedik cerrahi müdahaleler
  

• Destekleyici cihazlar ve ortezler

Erken tanı ve erken rehabilitasyon programları, serebral palsili çocukların motor gelişimini desteklemede büyük önem taşır. Düzenli terapi programları sayesinde çocukların hareket kabiliyetleri gelişebilir ve günlük yaşam aktivitelerini daha bağımsız şekilde gerçekleştirmeleri mümkün olabilir.

Serebral Palsi'de Fizik Tedavi Yöntemleri

Doğumdan sonraki ilk 1-2 yıl boyunca fizyoterapistler ve ergoterapistler baş ve gövde kontrolü, yuvarlanma, yürüme ve kavrama gibi konularda destek sağlarlar. Ergoterapistler, stratejiler ve uyarlanabilir ekipmanlar kullanarak çocuğunuzun evde, okulda ve toplumdaki günlük aktivitelere ve rutinlere bağımsız katılımını teşvik etmek için çalışır.

Serebral Palsi'de Kas Kasılmasını Rahatlatma

Daha çok estetik alanda kullanımıyla ön plana çıkan bot0ks, serebral palsi tedavisinde de kullanılabilir. Bot0ks, kaslardaki aşırı kasılma sonucu oluşan sertlikleri gidermede tercih edilir. Böylece ilgili kasların güçlendirilmesi için yapılan fizik tedavi çalışmaları daha etkin bir şekilde uygulanabilir. Bot0ks, ayrıca kasılmanın neden olduğu sıkıntıyı gidererek hastaları rahatlatır.

Bot0ks uygulaması ile kaslardaki kasılma azaltılırsa kasların fonksiyonelliği de artar. Spastisite nedeniyle çocukların büyümesi yavaşlar. Bu nedenle bot0ks, büyüme sorununa da çözüm sunabilir. Kesin tedavisi olmayan bu rahatsızlıkta erken tanı ve müdahale ile bireyin yaşam kalitesinde olumlu değişiklikler sağlanabilir.

Bu nedenle çocuğunuzda bu rahatsızlığa dair belirti ve bulguları fark etmeniz halinde sağlık kuruluşlarına başvurarak uzman hekimlerden yardım almanız önerilir. Kas kasılması rahatlatması ve fizik tedavi yöntemleri hakkında detaylı bilgi ve randevu almak için Çocuk Nörolojisi bölümünden bilgi ve randevu alabilirsiniz.