Servikal Serklaj Nedir? Neden ve Nasıl Yapılır?

Servikal Serklaj Nedir?

Servikal serklaj, gebelik sırasında rahim ağzının beklenenden erken kısalmasını veya açılmasını önlemeye yardımcı olmak amacıyla uygulanan cerrahi bir işlemdir.

İşlem sırasında rahim ağzının çevresine güçlü bir dikiş yerleştirilerek serviksin kapalı kalması desteklenir. Bu uygulama özellikle servikal yetmezlik nedeniyle geç gebelik kaybı veya erken doğum riski taşıyan gebelerde değerlendirilebilir.

Servikal serklaj her gebeye rutin olarak uygulanmaz. Karar verilirken anne adayının önceki gebelik öyküsü, ultrasonla ölçülen rahim ağzı uzunluğu, mevcut gebelik haftası ve rahim ağzında açılma bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir. İşlemin gerekli olup olmadığına ve ne zaman yapılacağına kadın hastalıkları ve doğum uzmanı karar verir.

Servikal Yetmezlik (Rahim Ağzı Yetmezliği) Nedir?

Servikal yetmezlik, rahim ağzının gebeliği sürdürmeye yetecek kadar kapalı ve güçlü kalamaması durumudur. Normal koşullarda rahim ağzı, doğum zamanı yaklaşıncaya kadar kapalı kalır. Servikal yetmezlikte ise belirgin doğum sancıları başlamadan rahim ağzı kısalabilir, yumuşayabilir veya açılabilir.

Bu durum çoğunlukla gebeliğin ikinci trimesterinde ortaya çıkar. Rahim ağzındaki değişiklikler ağrısız ilerleyebildiği için anne adayı herhangi bir belirti yaşamayabilir. Servikal yetmezlik, geç gebelik kaybına, suyun erken gelmesine veya erken doğuma neden olabileceğinden yakın takip gerektirir.

Servikal yetmezlik tanısı yalnızca rahim ağzının kısa ölçülmesine dayanmaz. Önceki gebeliklerde yaşanan kayıplar, erken doğum öyküsü, muayene bulguları ve ultrason sonuçları birlikte değerlendirilir.

Servikal Yetmezliğin Nedenleri Nelerdir?

Servikal yetmezliğin nedeni her zaman kesin olarak belirlenemeyebilir. Bazı kişilerde rahim ağzı dokusu doğuştan daha zayıf olabilirken bazı kişilerde daha önce geçirilen işlemler veya doğum sırasında oluşan hasarlar etkili olabilir.

Servikal yetmezlik riskini artırabilecek durumlar şunlardır:

• Önceki gebeliklerde ağrısız rahim ağzı açılması yaşanması
• İkinci trimesterde tekrarlayan gebelik kaybı öyküsü
• Daha önce erken doğum yapılmış olması
• Rahim ağzına yönelik cerrahi işlem geçirilmesi
• Rahim ağzının doğum veya cerrahi sırasında hasar görmesi
• Rahim veya rahim ağzında doğuştan yapısal farklılık bulunması
• Önceki gebelikte servikal serklaj uygulanmış olması

Bu risklerden birinin bulunması mutlaka servikal yetmezlik gelişeceği anlamına gelmez. Gebelik takibinin kişiye özel olarak planlanması önemlidir.

Servikal Yetmezlik Belirtileri Nelerdir?

Servikal yetmezlik çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmadan ilerleyebilir. Bazı anne adaylarında ise hafif ve başka gebelik yakınmalarıyla karıştırılabilecek belirtiler görülebilir.

Servikal yetmezlik belirtileri arasında şunlar bulunabilir:

• Vajinada veya leğen kemiği bölgesinde baskı hissi
• Bel bölgesinde yeni başlayan veya devam eden ağrı
• Hafif karın krampları
• Vajinal akıntının miktarında veya yapısında değişiklik
• Lekelenme ya da hafif vajinal kanama
• Vajinadan sıvı gelmesi
• Rahim ağzında ağrısız açılma

Gebelik sırasında kanama, düzenli kasılma, su gelmesi, şiddetli karın ağrısı veya pelvik baskı hissi yaşanması durumunda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Servikal Yetmezlik Nasıl Teşhis Edilir?

Servikal yetmezliğin değerlendirilmesinde gebelik öyküsü, jinekolojik muayene ve ultrason bulguları birlikte kullanılır. Özellikle daha önce geç gebelik kaybı veya erken doğum yaşamış kişiler gebeliğin erken dönemlerinden itibaren daha yakından izlenebilir.

Transvajinal ultrason, rahim ağzı uzunluğunu ve rahim ağzında açılma ya da huni görünümü bulunup bulunmadığını değerlendirmek için kullanılabilir. Ölçümler gebelik haftasına, önceki gebelik öyküsüne ve diğer klinik bulgulara göre yorumlanır.

Muayene sırasında rahim ağzının açıldığı veya gebelik kesesinin rahim ağzına doğru ilerlediği fark edilebilir. Ancak enfeksiyon, kanama, doğum sancıları ve suyun gelmesi gibi durumlar da değerlendirilmelidir. Bu nedenle tanı ve tedavi planı yalnızca tek bir ölçüme göre belirlenmez.

Servikal Serklaj Kimlere Uygulanabilir?

Servikal serklaj, erken doğum veya geç gebelik kaybı açısından yüksek riskli olduğu düşünülen belirli gebelerde uygulanabilir. İşlem kararı kişinin geçmiş gebelikleri ve mevcut bulguları dikkate alınarak verilir.

Servikal serklajın değerlendirilebileceği durumlar şunlardır:

• Daha önce servikal yetmezlikle uyumlu gebelik kaybı yaşanması
• Önceki gebelikte servikal serklaj uygulanmış olması
• Erken doğum öyküsüyle birlikte rahim ağzının kısa ölçülmesi
• Ultrason takibinde rahim ağzının belirgin biçimde kısalması
• Muayenede rahim ağzının gebeliğin erken döneminde açıldığının görülmesi
• Rahim ağzına yönelik geçirilmiş işlemler nedeniyle risk bulunması

Rahim ağzının kısa olması her durumda serklaj gerektirmez. Bazı gebelerde ilaç tedavisi ve düzenli ultrason takibi gibi farklı yaklaşımlar tercih edilebilir.

Servikal Serklaj Ne Zaman Yapılır?

Planlı servikal serklaj çoğunlukla gebeliğin erken veya orta döneminde, risk henüz belirgin bir rahim ağzı açılmasına yol açmadan uygulanır. Önceki gebelik öyküsüne dayanılarak planlanan işlemler genellikle ikinci trimesterin erken haftalarında gerçekleştirilir.

Ultrason takibinde rahim ağzının kısaldığı görülürse işlem zamanı mevcut gebelik haftasına ve klinik bulgulara göre belirlenir. Rahim ağzı açılmaya başlamışsa acil serklaj gündeme gelebilir. Acil yapılan işlemlerin başarı olasılığı ve riskleri, planlı uygulamalardan farklı olabilir.

Serklajın zamanlaması her anne adayı için aynı değildir. En uygun dönem muayene, ultrason ve gebelik öyküsü birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Servikal Serklaj Türleri Nelerdir?

Servikal serklaj, dikişin yerleştirildiği bölgeye ve işlemin uygulanma yöntemine göre farklı türlere ayrılabilir. Bu türler şunlardır:

Vajinal Servikal Serklaj

En sık kullanılan yöntemde rahim ağzına vajinal yoldan ulaşılır ve rahim ağzının çevresine dikiş yerleştirilir. İşlem çoğunlukla bölgesel veya genel anestezi altında gerçekleştirilir.

Vajinal serklaj için farklı cerrahi teknikler kullanılabilir. Hangi tekniğin seçileceğine rahim ağzının yapısı, önceki işlemler ve hekimin değerlendirmesi doğrultusunda karar verilir.

Abdominal Servikal Serklaj

Vajinal serklajın uygulanamadığı, daha önce başarısız olduğu veya rahim ağzının cerrahi olarak önemli ölçüde kısaldığı bazı durumlarda karın yoluyla serklaj düşünülebilir. İşlem açık veya kapalı cerrahi yöntemlerle uygulanabilir.

Abdominal serklaj rahim ağzının daha üst bölümüne yerleştirildiği için genellikle çıkarılmaz. Bu yöntemin uygulandığı gebeliklerde doğum çoğunlukla sezaryenle gerçekleştirilir.

Acil Servikal Serklaj

Rahim ağzının açılmaya başladığı ancak aktif doğum, belirgin enfeksiyon veya suyun gelmesi gibi engelleyici bir durumun bulunmadığı seçilmiş gebelerde acil serklaj uygulanabilir.

Acil serklaj, gebeliğin devam etmesine zaman kazandırmayı amaçlar. Bununla birlikte rahim ağzı açıldıktan sonra yapılan işlemlerde enfeksiyon, suyun erken gelmesi ve erken doğum riski daha yüksek olabilir.

Servikal Serklaj Nasıl Yapılır?

İşlem öncesinde anne adayının genel sağlık durumu, gebelik haftası ve bebeğin durumu değerlendirilir. Enfeksiyon, kanama, düzenli kasılma veya suyun gelmesi gibi serklajı etkileyebilecek durumlar araştırılır.

Vajinal serklajın temel aşamaları şöyledir:

• Anne adayına uygun anestezi uygulanır.
• Rahim ağzı vajinal yoldan görüntülenir.
• Rahim ağzının çevresine özel ve dayanıklı bir dikiş yerleştirilir.
• Dikiş sıkılarak rahim ağzının kapalı kalması desteklenir.
• İşlem sonrasında anne ve bebeğin durumu takip edilir.

İşlem süresi uygulanan yönteme ve klinik koşullara göre değişebilir. Bazı anne adayları aynı gün taburcu edilirken bazılarının daha uzun süre gözlem altında tutulması gerekebilir.

Servikal Serklaj Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?

İşlem sonrasında hafif kasık ağrısı, lekelenme veya akıntı görülebilir. Bu yakınmaların süresi ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Hekim tarafından önerilen kontrol programına uyulması ve reçete edilen ilaçların belirtilen şekilde kullanılması önemlidir.

Servikal serklaj sonrasında dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• İlk günlerde ağır kaldırmaktan ve yoğun fiziksel aktiviteden kaçınmak
• Cinsel ilişki konusunda hekimin önerilerine uymak
• Kontrol muayenelerini aksatmamak
• Vajinal akıntı, kanama ve ağrıdaki değişiklikleri takip etmek
• Düzenli kasılma veya su gelmesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurmak
• Hekim önerisi olmadan ilaç kullanmamak

Her gebede uzun süreli yatak istirahati gerekli değildir. Günlük aktivite düzeyi, çalışma koşulları ve cinsel yaşamla ilgili kısıtlamalar kişisel risklere göre belirlenmelidir.

Servikal Serklaj Sonrası Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?

Serklaj sonrasında bazı belirtiler erken doğum, enfeksiyon veya gebelik suyunun gelmesiyle ilişkili olabilir. Aşağıdaki durumlardan biri yaşanırsa gecikmeden sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir:

• Düzenli veya giderek şiddetlenen rahim kasılmaları
• Şiddetli karın, kasık veya bel ağrısı
• Yoğun ya da devam eden vajinal kanama
• Vajinadan ani veya sürekli sıvı gelmesi
• Kötü kokulu ya da renk değiştirmiş vajinal akıntı
• Ateş veya titreme
• Pelvik bölgede belirgin baskı hissi
• Bebeğin hareketlerinde belirgin azalma

Bu belirtiler her zaman ciddi bir sorun olduğu anlamına gelmez. Ancak gebelik sırasında değerlendirilmeden beklenmemelidir.

Servikal Serklajın Riskleri Var mıdır?

Servikal serklaj, uygun hastalarda gebeliğin devamını destekleyebilen bir yöntemdir. Bununla birlikte her cerrahi işlem gibi bazı riskler taşır.

Olası riskler şunlardır:

• Vajinal kanama
• Enfeksiyon
• Rahim kasılmalarının başlaması
• Gebelik suyunun erken gelmesi
• Rahim ağzında yaralanma
• Dikişin kayması veya işlevini yeterince yerine getirememesi
• Doğum başlarken dikiş çıkarılmazsa rahim ağzında hasar oluşması
• Anesteziye bağlı istenmeyen etkiler

Serklaj erken doğum veya gebelik kaybı riskini tamamen ortadan kaldırmaz. İşlemin olası yararları ve riskleri kişisel sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.

Servikal Serklaj Hangi Durumlarda Yapılmayabilir?

Bazı klinik durumlarda serklaj uygulaması anne veya bebek için ek risk oluşturabilir ya da beklenen yararı sağlamayabilir. Aktif doğum sancılarının başlaması, gebelik suyunun gelmesi, belirgin enfeksiyon veya açıklanamayan yoğun kanama gibi durumlarda işlem uygun olmayabilir.

Bebeğe veya gebeliğe ilişkin ciddi bir sorun bulunması da tedavi planını değiştirebilir. Çoğul gebeliklerde serklaj kararı ise her gebeye rutin olarak uygulanmaz ve kişisel riskler doğrultusunda değerlendirilir.

Servikal Serklaj Dikişi Ne Zaman Alınır?

Vajinal yoldan yerleştirilen serklaj dikişi çoğunlukla gebeliğin son haftalarına yaklaşırken çıkarılır. Doğum sancılarının başlaması, suyun gelmesi veya gebeliğin daha erken sonlandırılması gerekmesi durumunda dikiş daha önce alınabilir.

Dikiş çıkarma işlemi çoğunlukla kısa sürer. Bazı anne adaylarında dikiş çıkarıldıktan kısa süre sonra doğum başlayabilirken bazı kişiler gebeliğin ilerleyen haftalarına kadar doğum yapmayabilir.

Abdominal serklaj genellikle çıkarılmaz. Bu durumda doğum şekli ve zamanı önceden planlanır.

Servikal Serklaj Sonrası Normal Doğum Yapılabilir mi?

Vajinal serklaj dikişi doğum başlamadan önce çıkarıldığında normal doğum mümkün olabilir. Serklaj uygulanmış olması tek başına sezaryen gerektirmez. Doğum şekli bebeğin pozisyonu, plasentanın durumu, önceki doğumlar ve anne-bebeğin genel sağlık durumu gibi faktörlere göre belirlenir.

Abdominal serklajda ise dikiş rahim ağzının üst bölümünde kaldığından doğum genellikle sezaryenle gerçekleştirilir.

Servikal Serklaj Sonrası Gebelik Takibi Nasıl Yapılır?

Serklaj sonrasında takip sıklığı, anne adayının gebelik haftasına ve erken doğum riskine göre planlanır. Kontrollerde annenin şikâyetleri, bebeğin gelişimi, rahim kasılmaları ve enfeksiyon belirtileri değerlendirilir.

Bazı gebelerde rahim ağzı ultrasonla izlenebilir. Ancak serklaj sonrasında yapılacak her kontrolün içeriği aynı değildir. Ek ilaç tedavileri veya yaşam düzenlemeleri kişisel risklere göre planlanır.