Sonda Nedir? Sonda Neden ve Nasıl Takılır?

Sonda temelde iki farklı türe ayrılır. Çoğu kişinin aklına ilk olarak idrar sondası gelse de, aslında bir de beslenme sondası bulunmaktadır. Bu iki sonda türü birbirinden oldukça farklıdır ve karıştırılmaması gerekir.

İdrar sondası, vücutta biriken idrarın dışarı atılmasını sağlayan bir tıbbi uygulamadır. Genellikle prostat rahatsızlığı olan kişilerde veya böbrek fonksiyonlarında sorun yaşayan hastalarda kullanılır. Sonda yalnızca erkeklere değil, kadınlara da takılabilen bir tüp sistemidir.

Beslenme sondası ise, yutma güçlüğü yaşayan veya çeşitli beslenme bozuklukları nedeniyle normal yolla beslenemeyen kişilere uygulanır. Bu sayede kişi tedavi süreci devam ederken gerekli besinleri almayı sürdürür. Beslenme sondasının kullanım amacına göre birkaç farklı türü bulunur ve her biri hastanın durumuna özel olarak seçilir.

Sonda Nedir? 

Sonda, hastanın farklı sağlık problemlerine bağlı olarak takılan tıbbi tüpler olarak değerlendirilebilir. Kişinin felç (inme) geçirmiş olması, tuvalet ihtiyacını giderememesine neden olabilir. Aynı zamanda yatalak hastaların da tuvalete gitme problemleri söz konusudur. Bu gibi durumlarda kişilerin idrarını vücuttan atabilmesi için bazı tüplerin kullanımına başvurulur. Bu tüpler ise sonda olarak adlandırılır.

Sonda sadece idrarın vücuttan atılması için kullanılan bir tüp değildir. Aynı zamanda kişilerin beslenebilmesi için de sonda takımı gerçekleştirilir. Fakat günümüzde en sık bilinen sonda türü, idrar sondasıdır. Kısaca belirtmek gerekir ise sonda, kişilerin idrarını vücuttan atabilmesi ya da besin alımının gerçekleşebilmesi için vücuda takılan tüplerdir.

Sonda Neden Takılır?

Sondanın takılmasının temel sebebi, vücutta idrar birikiminin önlenmesini sağlamaktır. İdrar sondası takılma nedenleri arasında şu maddeler yer alır:

• İdrar kanalı darlığı
• İdrar yapamama ya da idrar yaparken yanma hissi 
• Ameliyattan sonra hastaların yerinden kalkmaması gereken durumlar
• Yatağa bağımlı bir şekilde yaşamını sürdüren kişilerin idrarını yapabilmesi
• Görüntüleme teknikleri esnasında 
• Yaşlılığa bağlı olarak ortaya çıkan bazı problemler
• Diğer bir sonda türü ise beslenme sondası olarak bilinir. Beslenme sondası genellikle ağız yolu ile beslenemeyen hastalara uygulanır. Beslenme sondasının takılma nedenleri ise şu şekilde bilinir:
• Çiğneme ve yutma zorluğu
• Yeme bozukluğu 
• ALS ya da inme gibi durumlar
• Yoğun bakım hastalarının ve bilinci kapalı olan kişilerin beslenebilmesi
• Boğaz bölgesinden ameliyat olunması
• Anoreksiya 
• Midenin boşaltılması
• Gıda ya da ilaç zehirlenmesi 
• Mide çıkışında tıkanıklık

Sonda Nasıl Takılır?

Besin sondasının takılabilmesi için hastaların yarı oturur bir pozisyonda olması gereklidir. Sondaya kayganlaştırıcı jel sürülür ve kişinin burun deliğinden içeriye doğru yerleştirilir. Kişinin yutkunmaya başlaması ile birlikte sonda, mideye doğru ilerler. Burnun üst kısmına bir bant yerleştirilir. Böylelikle sondanın kayması önlenmiş olur. Daha sonrasında ise bu beslenme torbasına bağlanır.

İdrar sondası ise kadın ve erkeklere farklı şekillerde takılır. Erkeklere sonda takılırken öncelikle kişinin sırt üstü yatması gereklidir. Hastanın üzerine bir örtü örtülür. Bu örtünün sadece penis kısmında delik yer alır ve penis, bu delikten dışarıya çıkarılır. İdrar kaçırma problemi yaşanmaması için hastanın iki bacağının arasına böbrek küveti ismi verilen bir ürün yerleştirilir. Böylelikle akan idrar, böbrek küvetine birikir.

Sonda takılma işleminde hemşire ya da hemş hangi elini kullanıyorsa sonda takılma işlemi o taraftan gerçekleşir. Hastanın penis ucu sterilize edilir. Daha sonrasında ise sonda hortumunun penis içerisinden rahatça geçebilmesi için kayganlaştırıcı jel kullanılır. Sonda hortumu el bölgesine sabitlenir ve penis dik bir konuma getirilir. Sonda hortumu penisin uç kısmından içeriye doğru ilerletilerek takılır. 

Prostat büyümesi problemi olan kişilerde ve yaşlı hastalarda bu durum biraz daha zor olabilir. Hortum penis içerisinden bu şekilde geçiş sağlayamayacağı için penisin yatay pozisyona getirilmesi ile işlem devam eder. Sonda hortumunun mesane içerisinde sabit kalması gerekir. Sabitlemek için ise ikinci hortum girişinden belirli bir miktar su verilir.

Verilen su, sonda balonunun şişirilmesini sağlar. Böylelikle sabitleme işlemi gerçekleşmiş olur. Daha sonra ise hortumun sabitliğinin kontrol edilebilmesi için tüp hafifçe oynatılır. Sabitliğinden emin olunması ile birlikte idrar torbası, sondaya bağlanır. İdrar torbasının ise düzenli aralıklar ile boşaltılması ve dezenfekte edilmesi gereklidir. Erkeklere takılan sondanın çıkarılması için ise şişirilen sonda balonunun tekrar indirilmesi ereklidir.

Kadınlara sonda nasıl takılır sorusuna ise; öncelikle kadınların da sırt üstü uzanması gereklidir ve dizlerin bükülmesi talep edilir. Bacaklar birbirinden ayrılır ve vajina kısmı açık hale gelir. İdrar kaçırma problemleri göz önüne alınarak, bacakların arasına hasta bezi yerleştirilir. Kişinin vulva bölgesi önden arkaya olacak şekilde dezenfekte edilerek işleme başlanır.

Hastanın üretra bölgesi açıkta kalacak şekilde üzerine örtü serilir. Erkeklerde olduğu gibi kadınlarda da hemşirenin ya da hemşin hangi elini kullandığına bağlı olarak işlem, o taraftan gerçekleştirilir. Bunun nedeni ise sondanın daha rahat bir şekilde yerleştirilmesini sağlamaktır.

Hastanın vulva bölgesinde yer alan dudak kısımları açılır ve iç kısmı sterilize edilir. Sonda kortumu, iki parmak arasında sabitlenir ve kayganlaştırıcı jel uygulamasına başvurulur. Hemşire, bir eli ile hastanın vulva dudaklarını açar ve diğer eli ile de vulva içerisine sondayı yerleştirir. Ortalama olarak 6 ila 7 cm boyunca sonda ilerletilir. Kişide idrar kaçırma gibi bir durum oluşup oluşmadığı kontrol edilir. 

Kadınlarda da idrar hortumunun mesaneye sabitlenmesi gereklidir. Sondanın çatallı hortum girişi bulunur. Bu girişten steril su ile sonda balonunun şişirilme işlemi gerçekleştirilir. Daha sonrasında ise sonda, idrar torbasına bağlanır. Sondanın hortumu genellikle kişinin bacağına sabitlenir. Böylelikle hareket kısıtlanması gibi problemler ortadan kaldırılır. Sondanın çıkarılması gerektiğinde ise yine erkeklerde olduğu gibi sonda balonunun indirilmesi gereklidir. Şırınga ile balon içerisindeki su çekilir ve sonda hortumu vulva bölgesinden çıkarılır.