Spermatogenez Nedir? Spermatogenez Neden Önemlidir?

Spermatogenez, sperm hücrelerinin üretilme evresi olarak tanımlanır. Erkeklerde sperm hücrelerinin oluşumunu sağlayan bir süreç olan spermatogenez, ergenlik dönemine girilmesi ile başlar. Yaklaşık olarak 74 gün boyunca süren bir evreyi kapsar. Belirli aralıklarla gerçekleşen bu döngü sayesinde erkeklerin vücudunda yeni sperm oluşumu gerçekleşmiş olur. 

Testislerde yer alan spermatogonyum isimli kök hücrelerde üretim başlar. Hormonal sistem tarafından gerçekleştirilen fizyolojik bir süreç olarak da değerlendirilir. Erkeklerin doğurganlığı sağlaması bu şekilde gerçekleşir.

Spermatogenez Nedir?

Spermatogenez, erkek üreme sisteminde sperm üretiminin gerçekleşmesidir. Belirli bir dönemde başlar ve bir süre sonra ise sonlanır. Fakat sperm üretimi belirli bir döngü içerisinde gerçekleşir. Bu nedenle de sperm üretimi sonlandıktan sonra tekrar başlar. Bu döngü genellikle andropoz dönemine kadar bu şekilde devam eder. Andropoz dönemi yaklaşık olarak 40 - 50 yaş aralığında görülebileceği gibi bazı erkeklerde ise bu sürece daha erken ya da daha geç girildiği de bilinir.

Spermatogenez Ne Zaman Başlar?

Spermatogenez, erkeklerin ergenlik çağına girmesi ile başlayan bir süreçtir. Ergenlik döneminde kişinin hormonları daha aktif bir şekilde çalışmaya başlar ve hormonlar düzene girer. Bu süreçte aynı zamanda testisin yapısı da oturur ve endokrin sisteminde hormon salınımı başlar. Böylelikle sperm üretim süreci de yavaş yavaş başlamış olur.

Kişi henüz anne karnındayken bazı hücreler oluşur. Özellikle germ hücreleri bu süreçte oldukça önemlidir. Bebeğin dünyaya gelmesi ile birlikte germ hücreleri aktiftir fakat sertoli hücreleri henüz olgunlaşmamıştır. LH ve FSH hormonları ise yeteri miktarda salgılanmaz. Ergenlik dönemine giriş yapıldığında ise erken evre dönemi başlar. 

Ergenlik yaşı kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir. Fakat genel olarak değerlendirildiğinde 9 ila 14 yaş aralığı, ergenlik dönemi olarak değerlendirilebilir. Özellikle kişinin 11 - 12 yaş dönemi, aktif ergenlik dönemi olarak kabul edilebilir. Erken evrede LH ve FSH hormon üretiminde artış görülür. Hormon üretiminin artması ile birlikte ise spermatogenez devreye girer. Böylelikle sperm üretim sistemindeki ilk mayoz bölünme gerçekleşir ve spermatidler oluşur. Bu dönem, pubertenin başlangıcı olarak da adlandırılır.

Fakat bu süreçte henüz sperm üretimi tam olarak gerçekleşmez. Pubertenin başlangıcından yaklaşık olarak 7 ila 11 ay sonrasında ilk sperm üretimi gerçekleşir. İlk sperm oluşumu genellikle mastürbasyon ile ya da gece emisyonu ile gerçekleşir. Gece emisyonu halk arasında rüya boşalması ya da rüyalanma olarak da adlandırılır. Kişi uyku esnasındayken meydana gelen bu durum, hormon seviyesinin yükselmesi ve cinsel organın uyarılması ile oluşur. Normal bir durum olarak kabul edilir. Hem ergenlerde hem de yetişkinlerde meydana gelebilir.

İlk spermler genellikle olgunlaşmamıştır ve kaliteli sperm üretimi sağlanmaz. Kişinin 15 ila 16 yaş aralığına gelmesi ile birlikte sertoli hücreleri tamamen olgunlaşmaya başlar. Böylelikle testosteron seviyesi de dengelenmiş olur. Bu süreçte sperm üretimi verimli bir şekilde gerçekleşir.

Spermatogenez Neden Önemlidir?

Spermatogenez, erkek üreme sisteminin temel parçası olan spermin üretiminden sorumludur. Erkeklerde doğurganlığın gerçekleşebilmesi için oldukça önemlidir. Böylelikle sperm üretimi gerçekleşir ve cinsel birliktelik esnasında döllenme sağlanır. Erkek testislerinde üretilen sperm sayesinde kadınların hamile kalması mümkün hale gelir. 

Bu durum sadece ebeveyn sahibi olunması ve insan soyunun devam ettirebilmesi için önemli değildir. Aynı zamanda bireyin genetik bütünlüğünün korunma sürecinde de sperm üretim evresinin büyük önemi olduğu bilinir. Hormonal homeostaz da bu döngü sayesinde sürdürülebilir hale gelir. Spermatogenez bozukluklarının meydana gelmesi halinde ise erkeklerde kısırlık gibi problemlerin oluşma ihtimali söz konusudur. 

Spermatogenez Bozuklukları Nelerdir?

Spermatogenez bozuklukları, erkeklerde sperm üretim aşamasında meydana gelen bazı problemleri kapsar. Bu bozukluklar ise üç farklı kategoride değerlendirilir. Sperm üretiminde meydana gelen bozukluk türlerinin şu şekilde sıralanması mümkündür:

Pretestiküler Spermatogenez Bozuklukları

Pretestiküler bozukluklar, hormonal problemler ile alakalı olarak ortaya çıkar. Bilinen üç farklı türü vardır. İlk türü hipogonadotropik hipogonadizm olarak adlandırılır. Kişinin testosteron seviyesinin düşük olması ya da LH, FSH ve GnRL hormonlarının verimli bir şekilde üretilememesi halinde oluşur. Bu gibi durumlarda kişinin sperm üretimi oldukça düşüktür. Bazı kişilerde ise sperm üretimi hiç gerçekleşmeyebilir. Hipogonadotropik hipogonadizm nedenleri şu şekildedir:

• Obezite 
• Hipofiz bezinde tümör oluşumu
• Steroid ve steroid içerikli ilaçların kullanımı
• Diyabet
• AIDS 
• Sarkoidoz
• Tiroid hastalığı 

Pretestiküler bozukluklarının diğer bir alt türü ise hiperprolaktinemi olarak adlandırılır. Kişinin sperm sayısında azalmalar meydana gelir ve libido düşüklüğü görülür. Temel nedeni ise prolaktin yüksekliği olarak bilinir. Prolaktinin yüksek olması halinde LSH ve LH baskılanır. Böylelikle sperm üretiminde azalma meydana gelir. Üçüncü tür ise tiroid ve adrenal bozukluklardır. Hipertiroidi ve hipotiroidi hastalarında meydana gelen bozukluk türü olarak bilinir.

Testiküler Spermatogenez Bozuklukları

Testiküler bozukluklar, üretim dokusunda meydana gelen sorunlara bağlı olarak oluşum gösterir. Kişide sertoli hücreli sendrom meydana geldiğinde bu bozukluk türü görülür. Sendrom nedeni ile kişide germ hücreleri oluşmaz, sadece sertoli hücreleri bulunur. Bu sendrom, en şiddetli bozukluk türlerinden birisi olarak da bilinir.

Hipospermatogenez nedeni ile de testiküler bozukluk meydana gelir. Oligospermiye yol açar ve sperm üretimi oldukça yavaştır. Bu nedenle kişinin spermi yetersizdir. Maturasyon arresti nedeni ile de kişinin germ hücreleri gelişimini sürdüremez. Böylelikle sperm üretiminde bazı sorunlar meydana gelir.

Varikosel, testisi çevreleyen damarlarda genişleme meydana gelmesidir. Damarların genişlemesi, bölgede ısı artışına neden olur ve oksidatif stres başlar. Bu durumda da sperm sayısında ve sperm hareketlerinde ciddi bozulmalar görülür. Testiküler bozukluklardan bir diğeri ise kriptorşidzim olarak bilinir. Kriptoşidizm, inmemiş testis olarak da adlandırılır. Germ hücrelerinde bazı problemlere neden olur ve tedavi edilmemesi halinde kişide sperm üretimi tamamen bitebilir. Bu durum ise kısırlığa neden olur. Testiküler bozukluk türleri ve nedenleri arasında şu maddelere de yer verilir:

• Kemoterapi 
• Endüstriyel toksinler
• Enfeksiyon hastalıkları
• Klinefelter sendromu 
• Ağır metallerin solunumu ve ağır metal zehirlenmesi
• Radyasyon 

Posttestiküler Spermatogenez Bozuklukları

Bu bozukluk türü ise sperm üretimini etkilemez. Fakat tıkanıklıklara yol açtığı için sperm üretimi ve sperm hareketleri bu durumdan, dolaylı olarak etkilenir. Spermatogenez bozukluk türleri üç kategoride incelense de bilinen iki farklı alt grup daha vardır. Bu bozukluklar ise şu şekildedir:

• Genetik ve moleküler bozukluklar
• İdyopatik spermatogenez bozukluklar

İdyopatik bozukluklar, nedeni olmayan bozukluk türleri olarak da adlandırılabilir. Spermatogenez bozukluk problemi olan erkeklerin yaklaşık olarak %40'lık bir kısmında idyopatik bozukluk gözlemlenir.