Kalın Bağırsak ve Kolon Nedir? Görevleri Nelerdir? Kalın Bağırsak ve Kolon Hastalıkları

Kalın bağırsak bazen kolon olarak adlandırılır. İnce bağırsaktan alınan sindirilmemiş gıdanın işlendiği, sindirilemeyen maddelerin vücuttan dışkı olarak atılmadan önce kalan tüm su ve besin maddelerinin emildiği yerdir.

Kalın bağırsak, sindirim ve bağırsak hareketliliğini sağlamanın yanında vücutta pek çok işlevi yerine getirir.

Hormonları ve bağışıklık tepkisini uyarmada da rol oynayan enterik sinir sistemini etkileyerek sağlık için oldukça önemli bir işlev görür.

Kalın bağırsak yapı olarak; hemoroid, inflamatuar bağırsak hastalığı, divertikülit ve kanser gibi hastalıklara karşı oldukça hassastır.

Bundan dolayı kalın bağırsak sağlığını korumak; sağlıklı beslenme, sigara kullanımını bırakma ve sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıklarının benimsenmesiyle mümkün olabilir.

Kalın Bağırsak Nerede Bulunur?

Kalın bağırsak nerede bulunur sorusu; mide, karaciğer, pankreas, dalak, böbrekler ve diğer organlarla birlikte karın boşluğunda bulunur şeklinde cevaplanabilir.

Boşluk, periton adı verilen bir zarla kaplıdır. Organların nemli kalmasını ve birbirleri üzerinde kaymasını sağlayan sıvıları salgılar.

Kalın bağırsak yapı olarak esnektir. Sindirilmiş büyük miktardaki yiyecek veya dışkıyı barındırabilmek için bir miktar genişleyebilir. 

Kalın bağırsak yapı olarak kıvrımlı bir hal alabilir. Karnın içine sığması için kalın bağırsak; kabızlık (aşırı su emilimi nedeniyle), bağırsak tıkanıklığı veya anormal keselerin (divertikül adı verilir) oluşumu gibi sorunlara neden olabilecek ekstra kıvrımlara ve dönüşlere sahiptir.

Sindirim sisteminin bir parçası olan kalın bağırsağın, sindirimi sağlayan dört temel işlevi vardır:

• Sindirilemeyen lifleri parçalayarak bağırsaklardan daha kolay geçmesini sağlar
• Sağlıklı dışkının oluşması için kimustan su emer
• Dışkının daha rahat geçmesini sağlamak için mukus salgılar
• Tiamin ve riboflavin gibi mineraller ve vitaminler de dahil olmak üzere kimusta kalan tüm besinleri emer

Kalın Bağırsağın Bölümleri Nelerdir?

Kalın bağırsak; kör bağırsak, kolon, rektum ve anal kanaldan oluşur. Her biri sindirim ve sindirim sağlığında oldukça önemli işlevler görür.

Kör bağırsak

Kalın bağırsak nerede bulunur sorusuna, küçük bir kese şeklinde çekum adı verilen kalın bağırsağın ilk kısmını oluşturur şeklinde cevap verilebilir.

İnce bağırsağın son kısmı olan ileuma bağlanır. Kısmen sindirilmiş yiyecekleri alır ve tutar (kimüs). Böylece bağırsak bakterileri sindirilemeyen selüloz adı verilen lifi parçalayabilir.

Kör bağırsak aynı zamanda kimustan tuzları, elektrolitleri emer ve katı atıkların kolona daha kolay geçmesini sağlayan kayganlaştırıcı mukus salgılar. 

Kolon

Kolon, kalın bağırsağın en büyük kısmıdır. Sindirilemeyen maddeden temel besinleri, kalan suyu çıkarmakla görevlidir.

Bağırsaklarda meydana gelen bazı problemler, kolon kanseri oluşumuna yol açabilir. Kolon dört bölümden oluşur: 

• Yükselen kolon: Sağ alt karın bölgesinden başlayıp diyaframa doğru uzanan kolonun ilk kısmıdır
• Transvers kolon: Karın bölgesinin üst bölümünden yatay olarak uzanan kısımdır
• İnen kolon: Karın bölgesinin sol kısmından aşağı doğru inen bağırsak kısmıdır
• Sigmoid kolon: Kalın bağırsak nerede bulunur, sol alt karın bölgesinde bulunan ve rektuma bağlanan S şeklindeki son bölümdür

Rektum

Rektum; kalın bağırsağın son düz kısmıdır. Dışkılar için, geçmeye (dışkılamaya) hazır olana kadar geçici bir depolama alanı görevi görür. 

Rektumun üst ve alt kısmında, dışkının rektumun içine ya da dışına hareket etmesini sağlamak için açılıp kapanan iç ve dış sfinkterler adı verilen iki dairesel kas bulunur. 

Sigmoid kolonun yanındaki iç sfinkter istemsizdir ve gerektiğinde açılıp kapanır. Anüsün yanındaki dış sfinkter ise istemlidir ve dışkının dışarı sızmasını önlemek için kapalı tutulabilir.

Rektum duvarları dışkıyla genişledikçe, dışkılamayı başlatan kasılmaları tetikleyen sinir sinyalleri beyne gönderilir. 

Anüs

Anüs; dışkının vücuttan çıktığı dış geçittir. Sindirim sistemindeki mukoza zarlarının normal deriye dönüştüğü yerdir. Dışkılamaya hazır olduğunda, iç sfinkter dışkının vücuttan dışarı atılmasına yardımcı olur. 

Anal kanal, dışkının düzgün geçişine yardımcı olmak için mukus salgılayan anal sinüsler adı verilen iç oluklardan oluşur.

Son oluklu bölüm (mukozal dokuların deriye dönüştüğü yer) anal valf olarak adlandırılır. Bu yapı; ağrı, kaşıntı, sıcaklık ve soğuğu hissedebilen sinirlerle dolu bölgedir. 

Kalın Bağırsağın Yapısı

Kolon olarak da bilinen kalın bağırsak, sindirim sisteminin diğer bölgelerine benzer şekilde çeşitli doku katmanlarından oluşur. Kalın bağırsağın katmanları şu şekildedir;

Mukoza: En içteki tabakayı oluşturur. Dışkıyı yağlamak, aşındırıcı parçacıklara karşı korumak, parazitlerin, virüslerin veya bakterilerin bağırsak dokularına girmesini önlemek için mukus salgılar.

• Submukoza: Diğer doku tabakalarını destekleyen kan damarı, sinir ve bağ dokusundan oluşur. 
• Muskularis: Besinleri sindirimdeki kanaldan hareket ettiren, istemsizce kasılan düz kas tabakasıdır.
• Serosa: Bağırsağın dış kısmında bulunan ve bağırsağın diğer iç organlara doğru kaymasını sağlayan yağlayıcı bir sıvı salgılayan ince bir tabakadır.

Kalın Bağırsakla İlişkili Rahatsızlıklar Nelerdir?

Enfeksiyonlar, iltihaplı hastalıklar, fonksiyonel bozukluklar ve kanser dahil olmak üzere birçok tıbbi rahatsızlık kalın bağırsağı etkileyebilir. Kalın bağırsakla ilgili rahatsızlıklar şu şekildedir;

• Kabızlık: Genellikle susuz kalmanın veya çok az lifli gıda tüketiminin neden olduğu sertleşmiş dışkıdır
• İshal: Çoğunlukla yağlı beslenme, bağırsak enfeksiyonları, motilite bozuklukları ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları nedeniyle oluşan sulu dışkılamadır
• Hemoroid: Rektum veya anal kanal içindeki damarların anormal şekilde şişmesi sonucu oluşur. Ağrıya, kaşıntıya ve kanamaya neden olabilen bir hastalıktır
• İnflamatuar bağırsak hastalığı: Crohn ve ülseratif kolit hastalığına sebep olan bağlaşıklıktan kaynaklanan bir hastalıktır
• İrritabl bağırsak sendromu: Karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlığa neden olan iltihaplı olmayan bir fonksiyonel bozukluktur
• Dismotilite bozuklukları: Bağırsakların peristaltizmini etkileyen, bağırsakların çok hızlı veya yeterince hızlı hareket etmemesine neden olan fonksiyonel rahatsızlıklardır
• Divertiküler hastalık: Bağırsakta oluşan stres nedeniyle anormal keseciklerin (divertiküloz) oluşması ve bunun sonucunda enfekte olabilmesidir. (divertikülit)
• Bağırsak tıkanıklığı: Ameliyat, hastalık, tümör, peristaltizmi etkileyen dismotilite bozukluğu nedeniyle bağırsağın kısmen veya tamamen tıkanmasıdır
• Rektal ülser sendromu: Kronik kabızlığı olan kişileri etkileyebilen, zorlanma nedeniyle rektumda açık yaralara neden olan nadir bir rahatsızlıktır
• Bağırsak malrotasyonu: Hamileliğin erken dönemlerinde bebeğin bağırsaklarının normal şekilde oluşmamasıyla ortaya çıkabilir. Kan akışının kısıtlanmasına veya bağırsak delinmesine neden olabilen bükülmelere neden olabilir
• Nörojenik bağırsak: Felç, multipl skleroz veya omurilik yaralanması gibi sinirle ilgili bir sorundan kaynaklanan normal bağırsak fonksiyonunun kaybıdır
• Toksik megakolon: Kolonun ciddi şekilde gerilmesi, şişmesi ve bağırsak dokularına kan akışının azalması ile oluşur
• Kolorektal polipler: Bağırsak polipler çeşitleri arasında yer alır. Kolon veya rektumun iç yüzeyinde oluşan iyi huylu (kanserli olmayan) büyümelerdir. Özellikle büyüdüklerinde kansere dönüşebilirler

Kolon Hastalıklarının Tanısında Hangi Yöntemler Kullanılır?

Kolon hastalıklarının erken dönemde saptanabilmesi için çeşitli tanı yöntemlerinden yararlanılır. Uygulanacak testler hastanın şikâyetlerine, yaşına ve risk faktörlerine göre belirlenir.

Sık kullanılan tanı yöntemleri arasında şunlar yer alır:

• Kolonoskopi: Kolonun tamamının kamera yardımıyla ayrıntılı olarak incelenmesini sağlar. Poliplerin tespit edilmesi, biyopsi alınması ve bazı poliplerin aynı seansta çıkarılması mümkündür.
• Sigmoidoskopi: Kalın bağırsağın son bölümünün değerlendirilmesini sağlayan endoskopik inceleme yöntemidir.
• Dışkıda gizli kan testi: Özellikle kolorektal kanser taramalarında kullanılan pratik bir testtir.
• Biyopsi ve patolojik inceleme: Şüpheli lezyonların iyi huylu ya da kötü huylu olup olmadığının belirlenmesinde kullanılır.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR): Gerektiğinde bağırsak ve çevre dokuların ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar.

Erken tanı sayesinde kolon kanseri başta olmak üzere birçok hastalık henüz belirti vermeden tespit edilebilir ve tedavi başarısı önemli ölçüde artırılabilir.

Kolon Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılabilir?

Kolon sağlığını korumaya yönelik yaşam tarzı alışkanlıkları, sindirim sistemi hastalıklarının görülme riskini azaltmada önemli rol oynar.

Kolon sağlığını desteklemek için şu öneriler uygulanabilir:

• Lif açısından zengin sebze, meyve, baklagil ve tam tahılları düzenli tüketmek
• Günlük yeterli miktarda su içmek
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
• Sigara ve aşırı alkol tüketiminden kaçınmak
• Uzun süreli kabızlığın nedenini araştırmak
• Aile öyküsü veya risk faktörü bulunan kişilerde doktorun önerdiği aralıklarla kolonoskopi yaptırmak

Dengeli beslenme, aktif yaşam ve düzenli taramalar kolon hastalıklarının erken tanısına katkı sağlayarak sindirim sistemi sağlığının korunmasına yardımcı olur.