Tiroid Nedir? Tiroid Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Tiroid Nedir?

Tiroid, boynun ön kısmında, gırtlağın hemen altında bulunan kelebek şeklinde bir iç salgı bezidir. Vücudun enerji kullanımını, metabolizma hızını, kalp atımını, vücut ısısını, bağırsak hareketlerini, kasların çalışmasını ve büyüme-gelişme süreçlerini etkileyen hormonlar üretir. Bu nedenle tiroid bezindeki işlev değişiklikleri vücudun birçok sisteminde belirtiye yol açabilir.

Uzm. Dr. Hüseyin SAĞLAM, tiroid hastalığının temelde ne olduğu ve tiroid hastalıklarının tedavi yöntemleri ile ilgili detayları aşağıdaki videoda ele alıyor.

Tiroid bezi başlıca T3 ve T4 olarak adlandırılan hormonları üretir. Bu hormonların üretimi, beyindeki hipofiz bezinden salgılanan TSH hormonu tarafından kontrol edilir.

Kandaki tiroid hormonları azaldığında TSH düzeyi artarak tiroid bezini daha fazla çalışmaya yönlendirebilir. Hormonlar yükseldiğinde ise TSH düzeyi azalabilir. Bu denge, tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesinde önemli bir yere sahiptir.

Tiroid bezinin gereğinden az çalışması hipotiroidi olarak adlandırılır. Bu durumda halsizlik, üşüme, kilo alma, kabızlık, cilt kuruluğu, saç dökülmesi, unutkanlık ve adet düzensizliği gibi belirtiler görülebilir.

Tiroid bezinin fazla çalışması ise hipertiroidi olarak tanımlanır ve çarpıntı, terleme, kilo kaybı, ellerde titreme, sıcak basması, sinirlilik ve uyku sorunlarıyla kendini gösterebilir.

Tiroid bezinde hormon üretiminden bağımsız olarak büyüme, nodül veya kist de gelişebilir. Bu oluşumların büyük bölümü iyi huylu olabilir ancak boyunda şişlik, yutma güçlüğü, ses kısıklığı veya nefes alma sorunu gibi belirtiler varsa değerlendirme gerekir. Tiroid hastalıklarının tanısında kan testleri, ultrason ve gerekli durumlarda ek incelemeler kullanılabilir.

Tiroid Belirtileri Nelerdir?

Tiroid belirtileri, tiroid bezinin normalden az veya fazla çalışmasına, bezde büyüme ya da nodül bulunmasına göre değişebilir. Tiroid hormonları metabolizma, kalp ritmi, vücut ısısı, bağırsak hareketleri, kas fonksiyonları ve duygu durumu üzerinde etkili olduğu için belirtiler vücudun farklı bölgelerinde ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde şikâyetler yavaş geliştiğinden uzun süre fark edilmeyebilir.

Tiroid bezinin az çalıştığı durumlarda görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Sürekli halsizlik ve yorgunluk
• Soğuğa karşı hassasiyet ve sık üşüme
• Kilo alma veya kilo vermekte zorlanma
• Kabızlık
• Ciltte kuruluk ve soluk görünüm
• Saçlarda incelme veya dökülme
• Tırnaklarda kırılma
• Yüzde, ellerde veya ayaklarda şişlik
• Unutkanlık ve odaklanma güçlüğü
• Depresif duygu durumu ve isteksizlik
• Kalp atışlarının yavaşlaması
• Kas ağrısı, kramplar ve güçsüzlük
• Ses kısıklığı
• Adet düzensizliği veya yoğun kanama
• Cinsel istekte azalma

Tiroid bezinin fazla çalıştığı durumlarda ise şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• İştahın normal veya artmış olmasına rağmen kilo kaybı
• Çarpıntı ve kalp atışlarında hızlanma
• Sıcağa karşı tahammülsüzlük
• Aşırı terleme
• Ellerde titreme
• Sinirlilik, kaygı ve huzursuzluk
• Uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte güçlük
• Sık bağırsak hareketi veya ishal
• Kaslarda güçsüzlük
• Çabuk yorulma
• Adet kanamasında azalma veya düzensizlik
• Gözlerde belirginleşme, kuruluk ya da tahriş
• Boyunda büyüme veya şişlik

Tiroid nodülleri ve tiroid bezindeki büyüme her zaman belirti vermeyebilir. Büyük nodüllerde boyunda ele gelen kitle, boğazda baskı hissi, yutma güçlüğü, nefes almada zorlanma veya ses değişikliği görülebilir. Nodül bulunması, tiroid hormonlarının mutlaka düşük ya da yüksek olduğu anlamına gelmez.

Bu belirtiler yalnızca tiroid hastalıklarına özgü değildir. Kansızlık, vitamin eksiklikleri, uyku sorunları, stres ve farklı hormonal hastalıklar da benzer şikâyetlere neden olabilir.

Tiroid hastalıklarının değerlendirilmesinde belirtilerin yanı sıra muayene, tiroid hormonlarını gösteren kan testleri ve gerekli durumlarda ultrason gibi incelemeler kullanılır.

Tiroid Hastalıkları Nelerdir?

Tiroid hastalıkları iyi ve kötü huylu olmak üzere iki farklı grupta incelenir. Kötü huylu tiroid hastalıkları, tiroid bezinde bulunan hücrelerin kanserleşmesiyle oluşan tiroid kanseri türlerinden oluşur.

İyi huylu tiroid hastalıkları ise tiroid bezinin az ya da fazla çalışmasına veya şekil değişikliğine bağlı olarak görülür.

Sıklıkla karşılaşılan iyi huylu tiroid hastalıkları şu şekilde sıralanabilir:

• Guatr: Tiroid bezinin büyümesi olarak tanımlanan guatr, nodüler ve nodülsüz olarak iki ayrı grupta incelenir. Nodülsüz guatr hastalığında tiroid bezi, simetrik olarak büyür, yüzeyi düz ve yumuşaktır. Nodüler guatrda ise tiroid bezi büyümüştür ve tümsekli bir yapıdadır. Tiroid bezinde bir ya da daha fazla sayıda nodül bulunur. Tiroid nodülü, sık rastlanan bir durum olmakla birlikte tek bir nodülü olan hastaların yaklaşık %4 ila %20'sinde tiroid kanseri gelişme riski bulunur. Çoklu nodül varlığında ise kanser riski çok daha azdır. Guatr bazen hiçbir belirtiye yol açmazken bazen öksürük, ağrı ve nefes darlığı gibi şikayetlere neden olur. Guatr, ilaçla, cerrahi yöntemlerle ve radyoaktif iyot tedavisi yöntemlerinden biri ya da birkaçı ile tedavi edilebilir.
• Hipotiroidi: Tiroid bezinin T3 ve T4 hormonları başta olmak üzere ürettiği hormonların yeterince üretilememesine bağlı olarak gelişen hastalıktır. Hipotiroidi, hâlsizlik, kabızlık, ses kısıklığı, cilt kuruluğu, menstrüasyon döngüsünde bozulma, kilo artışı, soğuğa karşı hassasiyet, anemi, terleme, uykusuzluk gibi belirtilere yol açar. Tiroid bezinin az hormon salgılamasına bağlı olarak hipofiz bezinden salgılanan TSH hormon düzeyi artış gösterir. Hipotiroidiye neden olan odağa göre farklı ilaç tedavileri mevcuttur. Kilo problemi ve obezite tiroidi doğrudan etkiler, tam tersi de gerçekleşir. Obezite cerrahi operasyonlarından sonra hastaların tiroid seviyelerinde düzelme gözlemlenebilir. Ayrıca incelme ve tiroide bağlı gıdı problemleri nedeniyle hastalar vaser liposuction nedir ve yöntemleri nelerdir konusunda bilgi sahibi olmayı tercih edebilir. 
• Hipertiroidi: Tiroid bezinin vücudun gereksiniminden fazla tiroid hormonu üretmesi ile oluşan hipertiroidi, organ işlevlerinin hızlanmasına yol açar. Hipertiroidi; çarpıntı, el titremesi, kilo kaybı, sinirlilik, heyecanlı olma, duygusallaşma, aşırı terleme, sıcağa karşı hassasiyet, ishal, saç dökülmesi, hâlsizlik, yorgunluk, gözlerin öne doğru çıkması ve âdet düzensizliği gibi semptomlarla karakterizedir. Tedavisi, tiroid ilacı ile yapılarak hormon üretimi yavaşlatılır. Hormon üretiminin dengelenmesinin ardından radyoaktif iyot tedavisi ile kesin tedavi sağlanır.

Tiroid Nasıl Anlaşılır?

Her şeyden önce ideal bir tedavi için doğru teşhis gerekir. Bu nedenle hem erkek hem de kadınlar için yapılan tiroid risk değerlendirme paketi büyük önem taşır. Bu paketin içerisinde; 

• Check up muayenesi,
• Tg: Tiroid kanserin tespiti,
• AntiTg:Tiroid kanserin tespiti,
• T3: Tiroid/guatr hastalıklarının  tanısı,
• T4: Tiroid/guatr hastalıklarının  tanısı,
• TSH: Tiroid hastalıklarının ve fonksiyonlarının tanı ve takibi,
• Anti TPO:  Tiroid hastalığının nedenini anlamaya yönelik kişinin kanında tiroid peroksidaz(TPO) antikorlarını saptamak için kullanılan bir test,
• Tiroid ultrasonu yer alır.

Tüm bu tahlil ve testler olası bir tiroid durumunun tespiti için son derece önemlidir.

Tiroid Krizi Nedir?

Tiroid krizi, tiroid hormonlarının aşırı etkisinin kısa sürede şiddetlenmesiyle ortaya çıkan, seyrek fakat yaşamı tehdit edebilen acil bir durumdur. Genellikle kontrol altına alınmamış veya tedavi edilmemiş hipertiroidisi bulunan kişilerde gelişir. Ağır enfeksiyon, ameliyat, travma, doğum, yoğun fiziksel stres veya tiroid tedavisinin aniden bırakılması krizi tetikleyebilir.

Tiroid krizinde vücudun metabolik faaliyetleri aşırı hızlanır. Kalp, sinir sistemi, sindirim sistemi ve vücut ısısının düzenlenmesi ciddi biçimde etkilenebilir. Durum hızla ağırlaşabileceği için evde müdahale edilmesi veya belirtilerin kendiliğinden geçmesinin beklenmesi uygun değildir.

Tiroid krizi şüphesi bulunan kişinin hastanede izlenmesi ve acil tedavi görmesi gerekir. Tedavide tiroid hormonlarının üretiminin ve etkilerinin azaltılması, yüksek ateşin kontrol edilmesi, sıvı kaybının giderilmesi ve krizi tetikleyen enfeksiyon gibi durumların tedavi edilmesi amaçlanır. Erken müdahale komplikasyon riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Tiroid Krizi Belirtileri Nelerdir?

Tiroid krizinde belirtiler genellikle aniden ortaya çıkar veya hızla şiddetlenir. Yüksek ateş, çok hızlı ya da düzensiz kalp atımı, yoğun terleme, titreme, belirgin huzursuzluk ve aşırı halsizlik görülebilir. Bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi belirtileri de tabloya eşlik edebilir.

Sinir sistemi etkilendiğinde ajitasyon, kafa karışıklığı, davranış değişikliği, uykuya eğilim, bilinç kaybı veya nöbet gelişebilir. Kalbin aşırı hızlanmasına bağlı olarak göğüs ağrısı, nefes darlığı, tansiyon değişiklikleri ve kalp yetmezliği bulguları ortaya çıkabilir.

Hipertiroidisi bulunan bir kişide yüksek ateş, şiddetli çarpıntı, bilinç değişikliği, nefes darlığı veya bayılma gelişmesi durumunda acil yardım alınmalıdır. Tiroid krizi tanısı yalnızca hormon değerlerine göre değil, kişinin belirtileri ve genel klinik durumu birlikte değerlendirilerek konur.

Gebelikte Tiroid Hastalıkları Nelerdir?

Gebelik sırasında tiroid sorunları oldukça yaygındır ve gebelik süreci tiroid bezinin işleyişini etkileyebilir. Anne karnındaki bebeğin sağlıklı büyümesi ve gelişmesi için tiroit hormonları çok önemlidir.

Gebelikte tiroid hastalıkları şunlardır:

• Gebelikte Tiroid Fonksiyonlarında Değişiklikler: Gebelik sırasında tiroid bezi normalden daha fazla tiroid hormonu üretebilir. Bu, bebeğin gelişimi için gerekli olan ek tiroid hormonu ihtiyacından kaynaklanır. Gebeliğin ilk üç ayında, yüksek hCG (human koryonik gonadotropin) hormon düzeyleri de tiroid fonksiyonlarını etkileyebilir.
• Gebelikte Hipertiroidi: Gebelikte hipertiroidi, tiroid bezinin normalden daha fazla tiroid hormonu ürettiği durumu ifade eder. Bu durumda, bebeğin tiroid hormonu alımı artabilir ve tiroid bezinin daha hızlı çalışması mümkündür. Gebelikte hipertiroidi, çoğunlukla Graves hastalığı olarak bilinen otoimmün bir durumdan kaynaklanır.
• Gebelikte Hipotiroidi: Gebelikte tiroid bezinin normalden daha az miktarda tiroid hormonu ürettiği durum hipotiroidi olarak bilinir. Gebelikte hipotiroidi, hashimoto tiroiditi olarak bilinen yaygın bir otoimmün hastalıktan kaynaklanır.
• Postpartum Tiroidit: Doğumdan sonraki ilk birkaç ay içinde bazı kadınlar tiroidlerinde geçici sorunlar yaşayabilirler. Postpartum tiroidit olarak adlandırılan bu durum, bazı kadınlarda hipertiroidiye ve sonrasında hipotiroidiye neden olabilir.

Gebelikte tiroid sorunları, bebeğin sağlıklı gelişimi için gerekli olan tiroid hormonlarının düzeylerini etkileyebilir. Hamile kadınlar, tiroid sorunları olan veya şüphelendikleri durumlarda düzenli tiroid testleri ve uygun tedavi ile takip edilmelidir. Gebelik sürecinde doktor tavsiyelerine uymak ve düzenli kontrollerden geçmek çok önemlidir. 

Tiroid Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tiroid tedavisi, tiroid bezinin iyi çalışmasını sağlamak veya tiroid hormonlarının düzeyini düzenlemek amacıyla uygulanan yöntemlere göre değişiklik gösterebilir. Hastanın tiroid fonksiyon test sonuçları, tiroid hastalığının türü ve hastanın genel sağlık durumu, tedavi seçiminin temelini oluşturur.

Tiroid tedavisi için kullanılan yaygın yöntemler ise şunlardır:  

• İlaç Tedavisi: Hipotiroidi (tiroid hormonlarının düşük düzeyde olması) tedavisi için doktor tarafından önerilen tedavi planına uygun şekilde ilaçlarını kullanmak önemlidir. Bu İlaçlar, tiroid hormonlarının düzeyini yükseltmek ve tiroid bezinin normal çalışmasını sağlamak için kullanılır.
• Radyoaktif İyot (RAI) Tedavisi: Hipertiroidi (tiroid hormonlarının yüksek düzeyde olması) durumunda veya bazı tiroid nodüllerinin tedavisinde radyoaktif iyot kullanılabilir. Radyoaktif İyot, tiroid hücrelerini hedef alarak tiroid bezinin fazla çalışmasını kontrol altına alır.
• Cerrahi Tedavi: Büyük boyutlu tiroid nodülleri, kanser şüphesi taşıyan nodüller veya diğer tiroid sorunları için cerrahi çıkarma düşünülebilir. 

Tiroid Hastalıklarında Ameliyat Süreci

Tiroid ameliyatı; kanser şüphesi veya tanısı bulunan nodüllerde, büyük guatrlarda, nefes ya da yutma güçlüğü oluşturan tiroid büyümelerinde ve bazı hipertiroidi vakalarında uygulanabilir. Ameliyat kararı tiroid bezinin yapısı, nodüllerin özellikleri, hormon düzeyleri ve kişinin genel sağlık durumu değerlendirilerek verilir.

Ameliyat öncesinde kan testleri, tiroid ultrasonu, gerekli durumlarda biyopsi ve ses tellerinin değerlendirilmesi yapılabilir. Hipertiroidisi bulunan kişilerde ameliyat sırasında tiroid krizi riskini azaltmak amacıyla hormon düzeylerinin mümkün olduğunca kontrol altına alınması hedeflenir.

Ameliyatta tiroid bezinin yalnızca bir bölümü, bir lobu veya tamamı çıkarılabilir. Uygulanacak yöntem hastalığın türüne ve yaygınlığına göre belirlenir. Tiroid bezinin tamamı alındığında yaşam boyu tiroid hormonu kullanılması gerekir. Bezinin bir bölümü alınan kişilerde kalan doku yeterli hormon üretebilir; ancak bazı kişilerde yine hormon desteğine ihtiyaç duyulabilir.

Ameliyat sonrasında boyunda ağrı, yutkunurken hassasiyet, ses kısıklığı veya kesi bölgesinde şişlik görülebilir. Ses tellerini hareket ettiren sinirlerin etkilenmesi, kanama ve kandaki kalsiyum düzeyinin düşmesi ameliyatın önemli riskleri arasındadır. Ellerde, ayaklarda veya ağız çevresinde uyuşma ve kasılma gelişmesi kalsiyum düşüklüğüne işaret edebilir.

İyileşme süresinde yara bakımı, ağır fiziksel aktivitelerden kaçınma ve kontrol randevularına uyma önemlidir. Ameliyatla çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir. Sonraki tedavi ve takip planı, patoloji sonucu ile tiroid hormon ve kalsiyum değerlerine göre oluşturulur.

Tiroid Sağlığına İyi Gelen Besinler Nelerdir?

Tiroid sağlığına iyi gelen besinler, tiroid fonksiyonunu destekleyen yeterli yod, selenyum ve iyot içeren besinleri içermektedir. Aynı zamanda antioksidan zengini besinler iltihaplanmayı azaltarak tiroid bezinin sağlığını koruyabilir. 

Sağlıklı tiroid için faydalı bazı besinler:

• Balık: Ton balığı, uskumru ve somon gibi soğuk su balıkları selenyum açısından zengindir ve tiroid sağlığını destekler. Aynı zamanda omega-3 yağ asitleri içerir ve iltihaplanmayı azaltmaya yardımcı olurlar.
• Brezilya Cevizi: Günlük selenyum ihtiyacınızı tek başına karşılayabilecek kadar zengin bir kaynaktır. 
• Deniz Yosunu ve Yosun: Deniz yosunları ve yosunlar, iyot açısından zengin doğal kaynaklardır. Ancak fazla miktarda tüketmek, iyot alımınızı aşırı yükseltebilir, bu nedenle dengeli bir şekilde tüketmek önemlidir.
• Fındık ve Ceviz: Fındık ve ceviz gibi kuruyemişler, selenyum ve omega-3 yağ asitleri açısından zengindir, tiroid sağlığını destekler.
• Yoğurt ve Fermente Gıdalar: Bağırsak sağlığı, tiroid fonksiyonu üzerinde etkili olabilir. Probiyotik içeriği sayesinde bağırsak sağlığını destekleyerek bağışıklık sistemini güçlendirir. 
• Sebzeler: Brüksel lahanası, brokoli, ıspanak ve lahana gibi sebzeler lif ve antioksidanlar açısından zengin olduğu için tiroid sağlığını destekler.
• Meyveler: Antioksidanlar bakımından zengin meyveler, bağışıklık sistemini güçlendirerek ve iltihaplanmayı azaltır. Ayrıca avokado gibi bazı meyveler sağlıklı yağlar içerir ve bu da tiroid hormonlarının düzenlenmesine yardımcı olabilir.
• Tam Tahıllar: Kepekli tahıllar, kompleks karbonhidratlar lif bakımından zengin olup, enerji düzeylerini ve bağırsak sağlığını düzenleyerek tiroid fonksiyonunu destekleyebilir.

Beslenme, tiroid sağlığının korunması ve düzenli bir şekilde çalışması için büyük bir öneme sahiptir.  Yeterli ve dengeli beslenme, tiroid bezinin iyi çalışmasını ve tiroid hormonlarının dengelenmesini desteklemeye yardımcı olabilir.