Uyaran Eksikliği Nedir? Uyaran Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Uyaran eksikliği genellikle çocuklarda sık görülen durumlardan birisidir. Bu durum, otizm ile de karıştırılır. Çünkü iki durumun da belirtileri birbiri ile benzerdir. İki problemin birbirinden ayırt edilebilmesi için alanında uzman kişilere başvurulmalıdır. Uyaran eksikliği nedir kısaca bahsetmek gerekirse; uyaran eksikliği, çocuklarda iletişim becerilerinin zayıf olması ve çevreye karşı duyarsızlık olarak tanımlanabilir.

Erken dönemlerde fark edilebilen bu durum, 2 yaş dönemine yakın bir süreçte ortaya çıkar. 2 yaş sendromunda da bazen bu belirtiler görülebileceği için çocukların sendroma giriş yaptığı düşünülebilir. Fakat bu durum biraz daha farklıdır ve müdahale gerektirir. Müdahale edilmeyen uyaran eksikliği, ilerleyen yaşlarda çocuklarda sosyal fobi oluşumuna neden olabilir. 

Uyaran Eksikliği Nedir?

Uyaran eksikliği özellikle çocukluk döneminde ortaya çıkan bir problem olarak değerlendirilir. Çocukların tepkisiz kalması ve dil becerilerinin gelişmesinde ortaya çıkan problemler, uyaran eksikliği olarak tanımlanır. Otizmde ortaya çıkan göz teması kurmama gibi belirtiler ile bu durumda da sıklıkla karşılaşılır.

Bu durum genel olarak tepkisizlik olarak da adlandırılabilir. 0 - 3 yaş arasındaki çocuklarda, uyaranlara tepki vermeme hali ile karakterize bir problemdir. Hangi uyaranların eksik olduğunu fark edebilmek ise ebeveynler için en zor durumlardan birisidir. Her çocukta farklı uyaran eksik olabilir ya da bu durum sürekli olarak değişebilir. Uyaranlar, bireylerin gün içerisinde ve hayatları boyunca etkileşim içerisinde olduğu aktiviteler olarak değerlendirilir.

Uyaran Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Uyaran eksikliği belirtileri, her çocukta farklı şekilde ortaya çıkabilen bir durum olarak değerlendirilmelidir. Özellikle ebeveynlerin bu konu hakkında daha bilgili olması gereklidir. Belirtilerin göz önüne alınması ve çocukların ergoterapiye yönlendirilmesi gereklidir. Uyaran eksikliği belirtileri arasında genellikle şu maddeler yer alır: 

• Adapte olmakta zorluk yaşanması
• Göz temasından kaçınma, kendi istediği zaman göz teması kurma
• Sosyalleşme sorunları
• İletişim kurmada problemlerin görülmesi
• Ekran bağımlılığı 
• Algılama sürecinde zorluk yaşanması
• Öfke problemi
• İnce ve kaba motor becerilerinin gelişememesi (işaret etme, çatal tutma, dengede durma vb. işlevleri yerine getirememe)
• Çevreden bağımsız olma
• Yalnız kalma ve kendi kendine vakit geçirme isteğinde artış
• Konuşma bozukluklarının oluşması
• Kendini ifade edememek
• Utangaçlık
• Öğrenme problemleri 
• Öğrenilen bilgileri kısa süre içerisinde unutmak
• Kelime haznesinde yetersizlik

Uyaran eksikliği yaşayan çocuklarda bu belirtilerden sadece bir tanesi ortaya çıkabilir ya da birkaç belirti aynı anda görülebilir. Bir belirti dahi söz konusu olduğunda bu durumun göz ardı edilmemesi gereklidir. Uyaran eksikliğinin tedavi edilememesi, şiddetlenmesine neden olur. Bu durumun şiddetlenmesine bağlı olarak ise uyaran eksikliği, ilerleyen dönemlerde otizme dönüşebilir.

Uyaran Eksikliği Nedenleri Nelerdir?

Uyaran eksikliği bazen kendiliğinden ortaya çıkabilir. Fakat bu durum oldukça nadirdir ve genellikle bu durumun oluşması bir nedene bağlıdır. Bu nedenle arasında ilk sırada ise çocuklara sürekli televizyon izletilmesi ve vakit geçirmesi için tablet gibi elektronik ürünlerin verilmesidir. Sürekli olarak ekran başında vakit geçiren çocuklar, çevredeki uyaranları fark edememeye başlar. Bu durum, uyaran eksikliğinin temelini oluşturur.

Ebeveynlerin çocuk ile yeterince vakit geçirmemesi ve iletişim kurmaması da bu probleme neden olabilir. Özellikle 26 aylık dönemde, çocuklar daha fazla iletişim kurmak ister. Çevreyi daha iyi tanımak bu dönemde oldukça önemlidir. Ebeveynler, bebeklerin büyüme dönemlerinde sürekli iletişim kurmalıdır. Bebeklerin bu iletişimi anlamadığı gibi düşünceler söz konusudur. Fakat bu durum pek doğru değildir. Bebeklerin zihni sürekli olarak aktiftir. Zihin, yeni kelimeler öğrenmeye ve yeni şeyleri keşfetmeye açık bir durumdadır. Bu nedenle de iletişim oldukça önemlidir. Bebek ile iletişim kurulmadığında, uyaran eksikliği ortaya çıkar. Çocuklar ilerleyen süreçte seslere tepki vermez ya da sorulan sorulara yanıt vermeyebilir.

Duygusal olarak desteklenmemek de bu durumun oluşmasına neden olabilir. Çocukları yaramazlık yaptığı için cezalandırmak ve bunun gibi duygusal desteğin geri çekildiği durumlara bağlı olarak uyaranlar azalmaya başlar ve bir süre sonra uyaran eksikliği oluşur. Uyaran eksikliğinin bir başka nedeni de duygusal uyarım bozukluğu olarak bilinir. 

Duygusal uyarım bozukluğu, duygudurum bozukluğu olarak da adlandırılabilir. Gelişim döneminde olan çocuklara, ebeveynler tarafından duygusal yaklaşımlarda bulunmamak, duygudurum bozukluğuna neden olabilir. Duygudurum bozukluğu ise çocuğun içine kapanmasına ve utangaç bir yapıya bürünmesine yol açarak, uyaran eksikliğini oluşturur. 

Uyaran Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?

Uyaran eksikliğinin teşhis edilebilmesi noktasında, ebeveynlerin rolü çok önemlidir. Çocuklarını iyi gözlemlemeleri gerekir. Çocukların davranışlarında herhangi bir tuhaflık söz konusu olup olmadığına dikkat etmeleri gerekir. Aynı zamanda uyaran eksikliği belirtileri hakkında da bilgi sahibi olmaları ve çocuklarında bu duruma dair belirti olup olmadığını fark edebilmeleri oldukça önemlidir.

Bu belirtilerin fark edilmesi durumunda ise çocukların, uzman hekimler tarafından muayene edilmesi gereklidir. Çocukta ortaya çıkan belirtiler, hekimlere direkt olarak aktarılmalıdır. Bu durumda ise uzman hekimler, çocuktaki belirtileri ve bulguları detaylıca değerlendirir.

Daha sonrasında ise çocuğun yaşına uygun olacak testler uygulanır. Bu süreçte, çocuğun; sosyal becerileri, iletişim yetenekleri ve seslere verilen tepkiler incelenir. Psiko sosyal testler yardımıyla çocukların bu davranışının nedeni teşhis edilebilir. Çocuklarda uyaran eksikliği problemi olduğunun teşhis edilmesi halinde ise tedavi planlaması gerçekleşir.

Uyaran Eksikliği Tedavisi Nasıl Gerçekleşir?

Uyaran eksikliği genellikle DEHB ile sıklıkla karıştırılır. Bu durumda doğru teşhis konulması da oldukça önemlidir. Hastalığın hatalı teşhis edilmesi, hatalı tedavi yöntemlerine başlanmasına yol açar. Bu nedenle kişiye uzman hekimler tarafından tanı konulmalı ve böylelikle tedavi sürecine başlanmalıdır. Uyaran eksikliği tedavisinde öncelikle çocukların yaşam tarzında bazı değişiklikler yapılması önerilir.

Ebeveynlerin çocuklar ile daha fazla vakit geçirmesi gereklidir. Birlikte eğitici oyunlar oynamak ve çocukların sosyalleşmesini sağlamak, tedavinin en önemli parçasıdır. Gün içerisinde çocukların doğada vakit geçirmesini sağlamak ve televizyon ya da tablet gibi teknolojik aletlerden uzaklaştırmak gerekir.

Yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak ise psikolojik destek gerekli olabilir. Ergoterapistler, bu süreçte çocuklara psikolojik destek vererek bu durumun hafifletilmesine katkı sağlar. Bu tedavi sürecinde genellikle ilaç kullanımı önerilmez. Fakat çocuklarda uyaran eksikliğine ek olarak farklı bir psikolojik problem söz konusuysa ilaç tedavisi gerekli olabilir.