Ödem Nedir? Ödem Nasıl Atılır?

Ödem vücudun bazı bölümlerinde sıvı tutulması anlamına gelen bir rahatsızlıktır. Ciddi olabilecek hastalıklar dışında uzun süre ayakta durmak, kötü beslenmek, aşırı kafein almak da ödem probleminin ortaya çıkmasına neden olabilir. Ödem oluştuğu bölgede şişlik ve ağrı ile kendini gösterir. Ödemli bölgeye parmağınız ile bastırdığınızda cilt içeri çöker ve bir süre çukur şeklinde kalır. Ödem şikayeti, genellikle bacak ve ayak bölgelerinde görülür. Tedavi edilmediğinde farklı sorunlarla karşılaşılabilir.

Ödem Nedir?

Ödem veya şişlik, hücrelerde, dokularda veya vücuttaki seröz boşluklarda aşırı miktarda fazla sıvının birikip sıkışması sonucu meydana gelen şişlik olarak tanımlanır. Genellikle el, kol, ayak bilekleri ve bacak gibi cilt dokularında görünmekle birlikte, akciğer ve diğer organlarda da ortaya çıkabilir. 

Vücutta meydana gelen ödemi atmak için ise genellike tuz tüketiminin azaltılması, düzenli yürüyüş yapılması, kompresyon çorapları giyilmesi, ödem meydana gelen bölgenin kalp hizasında tutulması gerekir. Ayrıca ödem attırıcı besinler de tüketilebilir.

Ödem Neden Olur?

Ödem, vücuttaki dokuların arasında normalden fazla sıvı birikmesi sonucu oluşan şişlik durumudur. Genellikle bacaklarda, ayak bileklerinde, ellerde veya yüz bölgesinde görülse de vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir. Ödem tek başına bir hastalık değil, altta yatan çeşitli sağlık sorunlarının belirtisidir. 

Ödem oluşumunda birçok faktör rol oynar. Bu faktörler şunlardır:

Dolaşım Problemleri

Kan damarlarının yeterince güçlü çalışmaması, damarlarda basınç artmasına neden olur ve sıvı çevre dokulara sızar. Varisler veya venöz yetmezlik bu duruma örnektir.

Lenfatik Sistem Bozuklukları

Lenf damarları sıvıyı yeterince geri taşıyamadığında “lenfödem” adı verilen şişlik gelişebilir. Ameliyat, enfeksiyon veya doğuştan gelen problemler bu sisteme zarar verir.

Kalp Yetmezliği

Kalp kanı yeterince pompalayamadığında vücutta sıvı birikimi olur. Bu durumda özellikle bacaklarda belirgin ödem görülür.

Böbrek Hastalıkları

Böbrekler fazla sıvıyı atmakta güçlük çektiğinde vücutta birikim olur. Göz çevresinde ve yüzde ödem ilk bulgular arasındadır.

Karaciğer Hastalıkları

Karaciğer yetmezliği veya siroz durumunda protein üretimi azalır, damar içi basınç düşer ve sıvı karın boşluğuna veya dokulara geçer.

Hormon Değişiklikleri

Regl döneminde, gebelikte veya tiroit bozukluklarında vücut sıvı tutma eğilimi gösterir.

İlaçlar

Bazı tansiyon ilaçları, steroidler, hormon ilaçları veya ağrı kesiciler ödem yapabilir.

Uzun Süre Ayakta Kalma veya Hareketsizlik

Kan akışı düzgün dolaşamadığı için özellikle gün sonunda bacaklarda şişlik gelişebilir.

Aşırı Tuz Tüketimi

Tuz, vücudun su tutmasına neden olur bu da ödemi artırabilir.

Ödem Belirtileri Nelerdir?

Ödem belirtileri, vücutta sıvı birikiminin olduğu bölgeye ve altta yatan nedene göre değişiklik gösterir. Bu belirtiler bazı kişilerde hafif şişlik şeklinde ortaya çıkarken, bazı durumlarda belirgin ve rahatsız edici seviyeye ulaşır. En sık karşılaşılan ödem belirtileri şunlardır:

Şişlik

Özellikle ayak bilekleri, bacaklar, eller, parmaklar ve göz çevresinde fark edilir. Şişlik genellikle gün ilerledikçe artar.

Bastırınca Çukur Kalması (Pitting Ödem)

Parmağınızla şişlik olan bölgeye bastırdığınızda ciltte geçici bir çukur oluşur ve bu birkaç saniye boyunca kalır. Bu durum ödemin tipik bulgularındandır.

Gerginlik ve Ağrı Hissi

Ödemli bölgede cilt gerilir, gerginlik ve dolgunluk hissi oluşabilir. Bazı kişilerde hafif ağrı veya rahatsızlık da görülebilir.

Kilo Artışı

Vücuttaki sıvı birikimine bağlı olarak kısa sürede açıklanamayan kilo artışı yaşanabilir.

Hareket Kısıtlılığı

Özellikle bacak ve ayaklardaki ödem yürümeyi zorlaştırabilir; el ve parmaklarda görüldüğünde ince motor hareketler etkilenebilir.

Ciltte Renk Değişikliği

Şişlik olan bölgede cilt soluk, parlak veya hafif kırmızı görünür.

Ciltte Gerilme ve Kaşıntı

Ödemli cilt gerginleştiği için kaşıntı ve rahatsızlık hissi oluşur.

Ödem Nasıl Atılır?

Ödemi vücuttan atmak için, eğer başka bir hastalık yoksa öncelikle tuz tüketimini azaltmak gerekir. Ciddi hastalıklar bir bölgede sıvı tutulmasına sebep olabileceği gibi sadece uzun süre ayakta durmak bile vücudun sıvı tutması için bir sebeptir. Eğer ödem, hastalık kaynaklı ise hastalığın tedavi edilmesi ile ödem problemi de ortadan kalkar. Birey, yaşam tarzında yaptığı değişiklikler ile ödem atımına destek olabilir. Bu değişiklikler, egzersiz, sağlıklı beslenmek, alkolü azaltmak veya daha az tüketmek olarak sıralanabilir.

Bu genel öneriler dışında ödemin oluştuğu bölgeye göre farklı öneriler de bulunur. Eğer ödem bacaklarınızda ise yatarken bacaklarınızın altına yastık ile destek yaparak bacaklarınızın kalp hizasının üzerinde olmasını sağlayabilirsiniz. Ayaklarınızın biraz yukarı kalkması, kan akışını hızlandırır ve ödemin dağılmasına yardımcı olur. Uzun süre hareketsiz kalmak da kan akışını yavaşlatarak ödem oluşmasına sebep olur. Mümkün olduğunca hareketsiz kalmamaya çalışın. Aynı pozisyonda uzun süre oturmayın veya uzanmayın. Eğer var olan bir rahatsızlığınız sebebi ile ödem oluştuysa mutlaka doktorunuza danışın. Doktorunuz ödemi tedavi etmek için daha fazla idrara çıkmanızı ve ödemi idrar ile atmanızı sağlayacak diüretik (idrar söktürücü) ilaçlar vermeyi uygun görebilir.

Vücuttaki ödemi atmak için şu adımlar uygulanmalıdır:

• Tuz tüketimini azaltın.
• Ödem oluşan uzvu kalp hizasının üstünde tutmaya çalışın.
• Kompresyon çorapları giyin.
• Ödemli uzvu epsom tuzlu suda 15-20 dakika bekletin.
• Yürüyüş gibi düzenli egzersizler yapın.
• Ödeme neden olan oral yoldan alınan veya topikal uygulanan ilaç kullanımını kesin.
• Sıvı akışını artırmak için ödem yaşanan uzva masaj yapın.
• Bol kıyafetler giymeyi tercih edin.
• Sağlıklı beslenip, kilonuzu korumaya dikkat edin.
• Ayrıca B6 vitamini de tüketmeye çalışın.

Ödem Attıran Besinler Hangileridir?

İlk olarak vücudun su tutmasına sebep olan tuz tüketimi azaltılmalıdır. Sadece yemeklerinizdeki tuzu azaltmak bir çözüm değildir. Gün içerisinde sıklıkla cips, çerez gibi paketli ürünler tüketiyorsanız bir süre bu alışkanlığınıza ara vermenizde yarar vardır. Besin öğelerinden B5 ve B6 vitaminlerinin vücuttaki biriken suyun atılmasına yardımcı olduğu bilinmektedir. İçeriğinde B5 ve B6 vitamini bulunan gıdalar tüketmek, sıvı atımını arttırır. Kırmızı et, taze meyve ve süt bu vitaminleri almanızı sağlar. En önemli öneri ise su tüketimini artırmaktır. Çay, kahve gibi ürünler vücutta su tutulmasına neden olur. Mümkün olduğunca bu ürünleri tüketmeyin ve tükettiğinizde yanında su da bulundurmaya özen gösterin. Özellikle diüretik (idrar söktürücü) özelliği bulunan besinler ödem atımına yardımcı olur. Maydanozun ve mısır püskülünün diüretik (idrar söktürücü) etkileri, yapılan çalışmalarla kanıtlanmıştır. Bu besinler dışında enginar, kuşkonmaz, pancar, lahana, kereviz, şeftali, havuç da diüretik besinler arasında yer alır.

Ödem attıran besinler şu şekilde listelenebilir:

• Su tüketimi
• İdrar söktürücü diüretik besinler
• Maydanoz ve mısır püskülü
• Enginar
• Kuşkonmaz
• Pancar
• Lahana
• Kereviz
• Şeftali
• Havuç
  

Düzenli Egzersizle Ödem Atılır mı?

Ödemin vücuttan uzaklaştırılmasında egzersizin de rolü bulunur. Ödem olan bölgeleri kullanmak o kısımda ağrıya sebep olabilir fakat belirli aralıklarla ilgili bölgeyi hareket ettirmeye özen gösterilmelidir. Gün içerisinde hareketsiz kalmamalı ve eğer mümkünse hafif hareketler ile kan dolaşımını hızlandırmayı sağlayabilirsiniz. Bulunduğunuz yerde ufak hareketler yapmak, uzun süre sabit durmamak, yavaş ve kısa yürüyüşlere çıkmak bile ödemin atılması için yardımcı olur. Eğer ödem oluşumuna neden olan bir hastalığınız varsa mutlaka egzersiz için bir fizyoterapist desteği alın ve doktorunuza danışın.

Ödem Nasıl Teşhis Edilir?

Ödem teşhisi, doktorun şişlik görülen bölgeyi değerlendirmesiyle başlar. İlk olarak fiziksel muayenede bölgenin ne kadar şiş olduğu, bastırıldığında çukur kalıp kalmadığı, cildin rengi ve gerginliği incelenir. Daha sonra hastanın tıbbi öyküsü alınır. Şişliğin ne zaman başladığı, gün içinde değişiklik gösterip göstermediği, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır.

Teşhisi netleştirmek için çoğu zaman kan ve idrar testleri yapılır. Bu testler böbrek, karaciğer, kalp ve tiroit fonksiyonlarını değerlendirmeye yardımcı olur. Ödemin bacaklarda damarsal bir soruna bağlı olup olmadığını anlamak için ultrason gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir. Özellikle hastada kalp yetmezliği şüphesi varsa ekokardiyografi istenir.

Ödem Tedavisi Nasıl Yapılır?

Ödem tedavisinde ilk olarak doktorunuza danışın, doktorunuz ilaç vermeyi uygun görürse ilaçları düzenli olarak kullanın. Hareket süresini artırarak kan akışını hızlandırın. Ödemli bölgeyi sıkacak giysilerden de mutlaka kaçının. Vücudunuzu asla susuz bırakmayın. Beslenme programınızdan ödemi arttıran besinleri ve tuzu çıkartıp yerine sıvıyı atmanızı sağlayacak besinler ekleyin. Yiyecek seçeneklerini mümkün olduğunca su içeriği yüksek olan salatalık, limon, domates gibi besinlerden yana kullanın.

Ödemin Yol Açtığı Hastalıklar Var mı?

Ödem genellikle hastalıkların sebep olduğu bir durum olsa da vücutta bazı hastalık ve sorunlara da sebep olabilir. Ödem problemi genellikle ayak bilekleri ve bacaklarda görülür. Bacaklarda tedavi edilmeyen ödem, yürüme güçlüğüne sebep olabilir. Ödem, bulunduğu kısımda şişlikten kaynaklı ağrı yapar ve zayıf kan dolaşımının zayıflamasına bağlı olarak eklemlerde elastikiyet azalır. Zamanla cilt yaraları, selülit ve enfeksiyonlar için uygun ortam yaratabilir.

Ödem Hangi Hastalarda Daha Sık Görülür?

Ödem, hastalıkların sebep olduğu bir semptomdur. Hastalıklar dışında sıcak hava, adet döngüsü, hamilelik, kullanılan bazı ilaçlar da ödeme sebep olabilir. Ödeme sebep olan hastalıkların bir kısmı şu şekilde listelenebilir:

• Kalp yetmezliği
• Akciğer hastalıkları
• Tiroit sorunları
• Yetersiz ve dengesiz beslenme
• Böbrek yetmezliği
• Siroz
• Yanık
• Obezite

Hangi Bölgelerde Rastlanılan Ödemin Riskli Olduğu Düşünülür?

Ödem, bazen beslenmeye ya da hareketsizliğe bağlı olarak ortaya çıkarken bazen de ciddi hastalıklar sonucunda oluşabilir. Akciğer ödemi akciğerde toplanan sıvı sebebi ile kan-oksijen seviyelerini ve akciğer kapasitesini düşürür; nefes darlığına sebep olabilir. Siroza bağlı oluşan karın ödemi o bölgedeki kan damarlarına baskı yapabilir. Bacaklarda oluşan ödem, kanın damarlardan kalbe düzgün bir şekilde ulaşmadığının bir göstergesidir. Bu durum aynı zamanda lenf sorunları nedeniyle her iki bacakta şişlik ile kendini gösteren lenfödem (fil hastalığı) belirtisi olabilir. Kullanılan bazı ilaçlar anjiyoödem adı verilen yüzde, dudaklarda, ağızda şişmelere ortam hazırlayabilir. Ödemin sebebi teşhis edilmeli ve hayati bir risk taşıyıp taşımadığı belirlenmelidir.

Ödem Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar Nelerdir?

Ödem hakkında her geçen gün bilinenlere bir yenisi eklenmekte olsa da bazı bilgiler yanlışlığını korumaktadır Ödem hakkında doğru bilinen yanlışların bir kısmı şöyle listelenebilir:

• Su tüketimi ödeme sebep olmanın aksine fazla suyun vücuttan atılmasını sağlayarak ödemi tedavi etmeye yardımcı olur.
• Ödem sadece bir şişkinlik problemi değildir. Ciddi rahatsızlıkların belirtisi olabilir.
• Her ne kadar ilaç tedavisi ile ödemin vücuttan uzaklaştırılması mümkün olsa da ödem kesinlikle doktora danışmadan ilaçla tedavi edilmemelidir.
• Ayak şişmesive bacak ödemi yorgunluktan geçici şekilde oluşabileceği gibi damarlardan kanın iyi pompalanamadığının da ciddi bir göstergesi olabilir.
• Egzersiz ödeme neden olmaz. Aksine ödemin vücuttan daha hızlı atılmasını sağlayan bir aktivitedir.
• Ödem varlığında dinlenmek yerine o bölgeyi hareket ettirmeye çalışmak kan akışını hızlandırır.