Vulva Nedir? Vulva Neresi? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Vulva Nedir? Anatomik Yapısı ve İşlevleri

Vulva tek bir organ değil, dışarıdan görülebilen ve her biri ayrı bir göreve sahip yapıların bütünüdür. Bu yapılar idrar yolu ve üreme kanalının girişini korur, cinsel uyarılmada rol oynar ve doğum sırasında esneyerek bebeğin geçişine izin verir. Derisi vücudun diğer bölgelerine göre daha ince ve geçirgendir; bu nedenle sabun, parfüm ve sürtünmeye karşı hassastır. Bölgenin görünümü, rengi ve dudakların boyutu kişiden kişiye belirgin farklılık gösterir ve bu çeşitlilik normaldir. Ergenlik, gebelik ve menopoz gibi hormonal dönemlerde vulva dokusu da değişime uğrar.

Vulvayı oluşturan başlıca yapılar şunlardır:

• Mons pubis: Kasık kemiğinin önündeki, yağ dokusuyla dolgun ve ergenlikle birlikte kıllanan tümsek
• Labia majora (dış dudaklar): Kıllı, yağ dokusundan zengin, içteki yapıları dış etkenlere karşı koruyan kalın deri kıvrımları
• Labia minora (iç dudaklar): Dış dudakların arasında kalan, kılsız ve ince kıvrımlar; boyutları ve iki taraf arasındaki asimetri kadından kadına değişir
• Klitoris: Yalnızca küçük bir bölümü dışarıdan görülen, binlerce sinir ucu barındıran ve cinsel uyarılmanın merkezi olan organ
• Vestibül: İç dudakların çevrelediği, idrar deliğinin ve vajina girişinin açıldığı alan
• Bartholin bezleri: Vajina girişinin iki yanında yer alan ve bölgeyi nemli tutan sıvıyı salgılayan küçük bezler

Vulva Neresi? Vajinadan Farkı

Vulva, bacakların birleştiği yerde dışarıdan görülebilen bölgenin tamamıdır ve kasıktan anüsün hemen önüne kadar uzanır. Vajina ise vestibülde açılan ve rahim ağzına kadar ilerleyen yaklaşık 7-10 santimetrelik kaslı bir kanaldır. Bu ayrım, yaşanan şikâyetin doğru tarif edilmesi açısından önemlidir. Örneğin dış dudaklarda hissedilen kaşıntı çoğu zaman bir deri sorununa, içeriden gelen akıntı ise vajinal bir enfeksiyona işaret eder. Kadınların kendi vulvalarının olağan görünümünü bilmesi, yeni çıkan bir leke, şişlik ya da renk değişikliğini erken fark etmelerini kolaylaştırır.

Vulva Hastalıkları Nelerdir? En Sık Görülen Belirtiler

Vulva hastalıkları enfeksiyonlardan alerjik tepkilere, kronik deri hastalıklarından kistlere kadar geniş bir yelpazede yer alır. Belirtiler çoğu zaman birbirine benzediği için tek bir şikâyetten yola çıkarak neden anlaşılamaz. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kaşıntı: Mantar enfeksiyonu, tahriş, egzama ve liken sklerozus gibi deri hastalıklarının ortak belirtisidir; geceleri artabilir.
• Yanma ve batma: İdrar dokunduğunda ya da ilişki sırasında hissedilir; enfeksiyon, tahriş veya dokunun incelmesiyle ilişkilidir.
• Renk değişikliği: Kızarıklık, beyazlaşma ya da koyu renkli lekeler deri hastalıklarına ve bazen hücre değişikliklerine işaret eder.
• Şişlik ve kitle: Vajina girişinin bir yanında ortaya çıkan şişlik çoğunlukla kist kaynaklıdır.
• Ağrı: Belirgin bir neden olmadan aylarca süren yanıcı ağrı vulvodini adı verilen kronik ağrı tablosunu düşündürür.
• Yara, kabarcık ve siğil: Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarda sık görülse de deri hastalıkları ve tahriş de benzer görüntülere yol açabilir.
• Akıntıda değişiklik: Renk, koku ya da kıvamdaki farklılık çoğu zaman vajinal enfeksiyonla ilişkilidir, ancak her değişiklik hastalık anlamına gelmez.

En Sık Karşılaşılan Vulva Hastalıkları

Belirtilerin arkasında genellikle aşağıdaki durumlardan biri yer alır:

1. Mantar enfeksiyonu: Vajinal mantar çoğunlukla vulvaya da yayılarak kaşıntı, kızarıklık ve beyaz, kesik süt görünümlü akıntıya neden olur.
2. Kontakt dermatit: Kontakt dermatit, parfümlü ped, ıslak mendil, sabun ya da deterjana bağlı tahriş veya alerji sonucu gelişen deri iltihabıdır.
3. Liken sklerozus: Deriyi beyaz, ince ve kırışık kâğıt görünümüne getiren, şiddetli kaşıntı yapan kronik bir iltihabi hastalıktır; tedavi edilmezse dudakların birbirine yapışmasına ve iz dokusu oluşumuna yol açabilir.
4. Liken planus: Liken planus, vulva ve vajina girişinde kırmızı, aşınmış alanlar ve ilişki sırasında ağrı yapabilen bağışıklık kaynaklı bir deri hastalığıdır.
5. Bartholin kisti ve apsesi: Bezin kanalı tıkandığında sıvı birikerek Bartholin kisti oluşur; mikrop kaparsa ağrılı bir apseye dönüşür.
6. Genital siğil ve genital uçuk: Siğiller HPV adı verilen insan papilloma virüsünün, ağrılı su kabarcıkları ve yaralar ise uçuk virüsünün yol açtığı enfeksiyonlardır.
7. Vulvodini: Görünür bir neden olmadan en az 3 ay süren yanma, batma veya dokunmaya bağlı ağrıdır.
8. Vulvovajinal atrofi: Menopozla östrojen azaldığında dokunun incelmesi, kuruması ve kolay tahriş olmasıdır.

Vulva Kanseri Belirtileri ve Risk Faktörleri

Vulva kanseri, kadın üreme organı kanserlerinin yaklaşık yüzde 5'ini oluşturan nadir bir hastalıktır ve en sık 60 yaşın üzerinde görülür. Vakaların büyük çoğunluğu derinin yüzey hücrelerinden gelişen yassı hücreli kanserdir. Gençlerde daha çok HPV ile ilişkili hücre değişiklikleri, ileri yaşta ise uzun süre kontrol altına alınmamış liken sklerozus zemininde ortaya çıkar. Kanserden önce çoğu zaman vulvar intraepitelyal neoplazi (VIN) adı verilen, derinin yüzey tabakasıyla sınırlı öncül değişiklikler görülür. Bu evrede yakalanan değişiklikler tedavi edildiğinde kanser gelişimi büyük ölçüde önlenebilir.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler ve risk faktörleri şunlardır:

• Aylarca süren ve tedaviye yanıt vermeyen kaşıntı
• İyileşmeyen yara, kabuklanan ya da kanayan alan
• Beyaz, kırmızı veya koyu renkli, kabarık ya da kalınlaşmış deri alanı
• Siğil benzeri oluşum, kitle veya kasıkta ele gelen bez
• Kalıcı HPV enfeksiyonu, sigara kullanımı, liken sklerozus, daha önce saptanmış VIN ve bağışıklık sistemini baskılayan durumlar

Vulva Hastalıkları Nedenleri ve Tanı Yöntemleri

Vulva derisini etkileyen sorunların arkasında çoğu zaman günlük alışkanlıklar, enfeksiyonlar ve hormon değişimleri bulunur. Parfümlü sabun, vajinal duş, ıslak mendil, sentetik ve dar çamaşırlar bölgenin doğal yağ ve nem dengesini bozarak tahrişe zemin hazırlar. Diyabet, antibiyotik kullanımı ve gebelik mantar enfeksiyonu riskini artırırken, menopozda azalan östrojen dokuyu inceltir ve kurutur. Liken sklerozus ve liken planus gibi kronik deri hastalıklarında bağışıklık sistemi kendi dokusuna karşı tepki verir. Cinsel temas ise siğil, uçuk ve diğer enfeksiyonların başlıca bulaşma yoludur.

Tanıda ilk adım ayrıntılı bir öykü ve jinekolojik muayenedir; hekim kullanılan ürünleri, şikâyetin süresini ve tekrarlayıp tekrarlamadığını sorgular. Akıntı varsa örnek alınarak mikroskopta incelenir, gerekirse kültür ya da virüs testleri yapılır. Vulvoskopi adı verilen yöntemde, rahim ağzı muayenesinde kullanılan büyüteçli cihazla vulva derisi ayrıntılı biçimde incelenir. Kronik ağrı şikâyetinde pamuklu çubukla farklı noktalara hafifçe dokunularak ağrının yeri ve şiddeti haritalanır. Beyaz, kalınlaşmış, yara açmış ya da tedaviye yanıt vermeyen alanlardan lokal uyuşturmayla küçük bir doku örneği alınması, yani biyopsi, kesin tanıyı sağlar.

Vulva Hastalıkları Tedavi Süreci ve Yöntemleri

Tedavi tamamen altta yatan nedene göre planlanır; bu yüzden aynı belirti farklı kişilerde farklı biçimde tedavi edilebilir. Kaşıntı her zaman mantar anlamına gelmediği için reçetesiz mantar kremlerinin tekrar tekrar kullanılması doğru tanıyı geciktirir ve deriyi daha da tahriş edebilir. Hekim tedaviyi belirlerken tanıyı, şikâyetin şiddetini, gebelik durumunu ve kişinin yaşını birlikte değerlendirir. Kronik deri hastalıklarında hedef tam iyileşmeden çok belirtileri kontrol altında tutmak ve kalıcı doku hasarını önlemektir. Tedavi sürecinde tahriş edici ürünleri bırakmak, ilaç tedavisi kadar etkilidir.

Duruma göre uygulanan başlıca yöntemler şunlardır:

• Enfeksiyonlarda: Mantar için deriye sürülen kremler, vajinal fitiller ya da ağızdan tabletler; bakteriyel enfeksiyonlarda ise hekimin seçtiği antibiyotikler kullanılır.
• Tahriş ve dermatitte: Tetikleyici ürün bırakılır, deri bariyerini koruyan merhemler ve kısa süreli iltihap giderici kremler uygulanır.
• Liken sklerozus ve liken planusta: Güçlü iltihap giderici kremler uzun süre ve hekimin belirlediği azaltma şemasıyla kullanılır; ardından düzenli takip yapılır.
• Menopoza bağlı kurulukta: Nemlendiriciler, kayganlaştırıcılar ve gerektiğinde bölgeye uygulanan düşük doz östrojen içeren tedaviler önerilir.
• Bartholin kisti ve apsesinde: Küçük kistler ılık oturma banyosuyla izlenir; apse geliştiyse drenaj ya da kistin kalıcı olarak açık bırakıldığı küçük bir cerrahi işlem uygulanır
• Genital siğillerde: Dondurma, yakma, lazer, cerrahi olarak çıkarma ya da bağışıklık yanıtını uyaran kremler seçenekler arasındadır.
• Vulvodinide: Pelvik taban fizyoterapisi, sinir ağrısına yönelik ilaçlar ve ağrıyla başa çıkmayı destekleyen psikolojik yaklaşımlar birlikte uygulanır.
• Öncül değişiklikler ve kanserde: Lezyonun cerrahi olarak çıkarılması temel tedavidir; gerekirse kasıktaki lenf bezleri değerlendirilir ve radyoterapi eklenir.

Vulva Sağlığını Korumak İçin Yaşam Tarzı Önerileri

Vulva kendi doğal savunma düzenine sahiptir ve çoğu zaman en iyi bakım, bu düzeni bozmamaktır. Bölgeyi günde bir kez yalnızca ılık suyla ya da parfümsüz, hassas ciltlere uygun bir temizleyiciyle yıkamak yeterlidir. Vajinal duş vajinanın koruyucu bakterilerini azaltarak enfeksiyon riskini artırdığı için önerilmez. Bölgeye özel olarak satılan parfümlü sprey, pudra ve köpüklerin de bilinen bir yararı yoktur. Menopoz döneminde ortaya çıkan vajinal kuruluk, su bazlı nemlendirici ve kayganlaştırıcılarla belirgin şekilde hafifletilebilir.

Günlük yaşamda dikkat edilebilecek diğer noktalar şunlardır:

• Pamuklu ve rahat iç çamaşırı seçmek, geceleri mümkünse çamaşırsız ya da bol giysiyle uyumak
• Islak mayo ve terli spor kıyafetlerini uzun süre üzerinde tutmamak
• Tuvalet temizliğini önden arkaya doğru yapmak
• Parfümsüz ped ve tampon kullanmak, bunları adet süresince düzenli aralıklarla değiştirmek
• Cinsel ilişkiden sonra idrara çıkmak ve bölgeyi yalnızca suyla temizlemek
• Prezervatif kullanmak ve HPV aşısını uygun yaşta yaptırmak
• Ayda bir kez ayna yardımıyla vulvayı kontrol ederek yeni leke, kabarıklık veya yara olup olmadığına bakmak
• Diyabet gibi enfeksiyona yatkınlık yaratan hastalıkları kontrol altında tutmak ve sigarayı bırakmak

Vulva Hakkında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Vulva; mons pubis, dış ve iç dudaklar, klitoris, vestibül ve Bartholin bezlerinden oluşan dış genital bölgenin tamamıdır ve iç kanal olan vajinadan farklıdır. Bu bölgede en sık mantar enfeksiyonu, ürünlere bağlı tahriş, liken sklerozus, Bartholin kisti ve HPV kaynaklı siğiller görülür. Kaşıntı, yanma, renk değişikliği ve ağrı pek çok hastalıkta ortak olduğundan tanı muayene, akıntı incelemesi, vulvoskopi ve gerektiğinde biyopsiyle konur. Vulva kanseri nadir olsa da iyileşmeyen yara, kalınlaşmış deri ve uzun süreli kaşıntı mutlaka değerlendirilmelidir.