Yapay Mesane (Neobladder) Nedir? Ne İşe Yarar?

Yapay Mesane Nedir?

Yapay mesane genellikle agresif seyreden mesane kanseri vakalarında uygulanan cerrahi yöntemlerden birisidir. Bu yöntem ile hastanın yaşam kalitesinin korunması sağlanır.

Mesanenin alınması ile idrar vücut dışına atılamaz ve vücutta birikmeye başlar. Diğer tedavi yöntemlerinde vücut dışına takılan suni bir torbaya (stoma) idrarın biriktirilmesi gerekirken, yapay mesane sayesinde hastalar herhangi bir dış torbaya ihtiyaç duymadan tamamen doğal işleyişte idrarı vücutlarından atabilir.

Anatomik olarak bütünüyle hastanın kendi ince bağırsağından şekillendirilen bu mesanede, doğal mesanedeki gibi sinir uçları bulunmadığından, ameliyat sonrasındaki süreçte hastalar idrar birikimini fark edemeyebilir.

Bu nedenle de hastaların ilk aylarda belirli aralıklarla düzenli olarak tuvalete gitmesi ve karın kaslarını aşağıya doğru iterek mesaneyi boşaltması gereklidir. İlerleyen dönemlerde ise vücut bu yapay mesaneye alışır ve idrar hissi oluşmaya başlar.

Yapay Mesane Ne İşe Yarar?

Yapay mesane ciddi organ hasarları nedeniyle idrar torbası alınan hastaların fizyolojik döngülerini sağlıklı bir şekilde sürdürebilmesini sağlar. Bu cerrahi işlem sayesinde böbrekler tarafından üretilen idrar, bölgede birikir ve vücuttan atılır. Böylelikle hastaların böbrek sağlığı da korunmuş olur. Yapay mesane, idrarın böbreklere geri kaçmasını da engeller. 

Mesane kanseri tedavisinde hastanın mesanesinin alınması gerekli olabilir. Mesanenin alınması halinde idrarın vücuttan atılması imkansız hale gelir ve bu durumda farklı sağlık problemleri de ortaya çıkar. Kişilere yapılan yapay mesane hem sosyal hem de psikolojik açıdan kişiyi rahatlatır. 

Diğer tedavi yöntemlerinde stoma kullanımı gerekir ve bu durum kişinin sürekli olarak idrar torbası ile gezmesine neden olur. İdrar torbası ile gezmek ise; sosyal anksiyete, özgüven kaybı, asosyallik, depresyon vb. psikolojik problemlere yol açabilir. Yapay mesanede idrar torbası kullanımına gerek kalmaz.

Yapay Mesane Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Yapay mesane ameliyatı, hastanın genel sağlık durumuna ve tümörün yayılımına bağlı olarak açık cerrahi yöntemle yapılabileceği gibi, kapalı yöntemlerle de gerçekleştirilebilir.

Hastaya genel anestezi uygulandıktan sonra başlayan kanserli veya ağır hasarlı olan doğal idrar torbası çıkarılır. Erkek hastalarda mesane ile birlikte genellikle prostat ve sperm keseleri de çıkarılır. 

Kadın hastalarda ise rahim ve yumurtalıklar, tümörün yayılma riskini önlemek amacıyla temizlenir. Bölgedeki lenf bezlerin de temizlenmesi gerekli olabilir. İdrar tutmayı sağlayan kasların ve üretranın sağlıklı kısımlarının ise korunması gereklidir. Doğal mesane çıkarıldıktan sonra ince bağırsağın son kısmından bir parça alınır.

Bağırsak parçasının iki ucu tekrar birleştirilerek yapay mesane şekli verilir. Daha sonra ise oluşturulan yapay mesane ilk olarak, idrar kanalına bağlanır.

Diğer ucu ise üretraya bağlanır ve böylece idrarın doğal şekilde dışarı atılması hedeflenir. Hastaya geçici süreliğine idrar sondaları ve drenler yerleştirilir. Dikişlerin kaynaması ve bölgenin iyileşmesi ile birlikte idrar sondası ve drenler çıkarılır.

Yapay Mesane Ameliyatı Öncesi ve Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yapay mesane ameliyatı öncesinde hastaların bağırsaklarının temizlenmesi gereklidir. Bu nedenle bazı solüsyonlar reçete edilebilir ya da lavman ile kolon temizliği yapılır. Ameliyattan yaklaşık olarak 72 saat öncesinde ise sıvı ağırlıklı beslenilmesi önerilir. Aynı zamanda kişinin akciğer kapasitesinin yükseltilebilmesi için solunum egzersizleri yapılması gerekli olabilir.

Yapay mesane ameliyatından ortalama olarak 3 ila 4 hafta öncesinde ise alkol ve sigara tüketiminin kısıtlanması ve mümkünse tamamen kesilmesi gereklidir.

Hastaların düzenli olarak kullandığı ilaçlar varsa bu ilaçların da doktor kontrolü ile azaltılması ve işlemden bir hafta önce kesilmesi önerilir. Özellikle kan sulandırıcı ilaç türleri ameliyattan ortalama 10 gün önce bırakılmalıdır.

Ameliyattan sonraki süreçte ise sonda ve drenlerin çıkarılması gerekir. Sondaların tıkanmaması için ise düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gidilmelidir. Bu süreçte sıvı ağırlıklı beslenme düzenine geçiş yapılır.

Hastalar mesanenin yapay olması nedeniyle idrar doluluğunu fark edemez. Bu nedenle de yaklaşık 3 saatte bir tuvalete gidilmelidir. Mesanenin aşırı dolması, bölgedeki dikişlerin patlamasına ve böbreklerin zarar görmesine neden olabilir. Pelvik taban egzersizleri ile mesane kaslarının geliştirilmesi mümkündür.

Yapay mesanenin bağırsak dokusundan yapılmış olması, bölgede mukus üretimine neden olan bir durumdur. Mukusun idrar yolunu tıkamasını önlemek ve idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmak için günde ortalama olarak 2,5 litre su tüketilmelidir.

Ameliyattan sonraki ilk aylarda bağırsaktan sıvı ve vitamin emilimi değişebileceği için gaz yapan besinlerin tüketiminden kaçınılmalıdır. Doktor onayı ile B12 vitamini kullanılabilir. 

Yapay Mesane Ameliyatının Olası Yan Etkileri ve Komplikasyonları Nelerdir?

Yapay mesane ameliyatı, erken ve geç dönemde bazı komplikasyonlara neden olabilir. Bunun nedeni ise yapay mesanenin bağırsak dokusu ile yapılmış olmasıdır.

Bağırsak hücreleri içeride idrar biriktikçe mukus üretmeye devam eder ve bu durum idrar yolu problemlerine neden olabilir. Normalde dışarı atılması gereken asitli atıklar tekrar kana karışarak vücudun dengesini de bozabilir. Ameliyata bağlı olarak gelişebilecek komplikasyonlar ve olası yan etkiler şu şekildedir:

• İdrar kaçırma 
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Böbrek yetmezliği 
• Metabolik asidoz
• B12 eksikliği
• İdrar yapamama
• Bağırsak tıkanıklığı
• Karın Ağrısı
• Gaz sıkışması