Yara Bakımı Nedir? Nasıl Uygulanır?

Yara Bakımı Nedir?

Yara bakımı, deri bariyerinin fonksiyon kaybına uğradığı durumlarda gerçekleştirilen tıbbi bir müdahale yöntemidir. Hasarlı bölgede hücresel göçü ve kolajen sentezini baskılayan tabakalarının, hücresel atıkların ve yara sıvısının ortadan kaldırılarak dokunun iyileşmesini sağlar.

Yara bakımında sadece bölgenin temizlenmesi ve sargı bezi uygulanması sağlanmaz. Aynı zamanda kişinin beslenme düzeni, alerji durumu, diyabet riski ve diğer sağlık problemlerinin de göz önüne alınması ile bakım süreci gerçekleşir. Yara yönetiminin temel amacı, dokunun onarılması ve enfeksiyon riskinin minimum seviyeye indirilmesidir.

Yara Bakımı Nasıl Uygulanır?

Yara bakımı, yaranın nedeni, derinliği ve enfeksiyon riski değerlendirilerek planlanır. Doğru bir yara bakımı uygulaması hücresel iyileşme sürecinin hızlanmasına yardımcıdır.

Tıbbi müdahale gerektiren yaralarda, steril bir ortamda ve uzman hekimler ya da diğer sağlık personelleri tarafından bakımın yapılması gerekir. Öncelikle yara ve çevre dokular klinik olarak değerlendirilir. 

Daha sonrasında ise serum fizyolojik gibi bazı steril solüsyonlar ile bölge temizlenir. Bölgedeki ölü dokular debridman yöntemi ile uzaklaştırılır ve yara sıvısı seviyesi kontrol altına alınır. Enfeksiyon bulgularının gözlemlenmesi halinde ise antimikrobiyal tedavi yöntemlerine başvurulur. 

Yaranın türüne bağlı olarak uygun pansuman malzemeleri seçilir. Hafif yaralanmalarda genellikle bölgeye batikon gibi ilaçlar sürülerek gazlı bez yardımıyla bölge temizlenir. Fakat bu müdahale her yaralanma için uygun değildir. Yara iyileşene kadar belirli aralıklarla pansuman yaptırılması önerilir.

Evde Yara Bakımı Nasıl Yapılır?

Hastanede yatış gerektirmeyen yaralanmalarda veya cerrahi işlem sonrası süreçlerde yara bakımı, ev ortamında gerçekleştirilebilir. Evde gerçekleştirilecek bakım uygulamalarında mikrop bulaşmasını engellemek için ellerin hijyen kurallarına uygun şekilde yıkanması ve cerrahi plastik eldivenlerin kullanılması gerekir. Uzman hekimler farklı bir ilaç önermediyse serum fizyolojik ile bölge temizlenmelidir. 

Temizlenen bölge ise gazlı bez ile kurulanır ve hekimin reçete ettiği ilaçlar varsa sürülmelidir. Gerekli durumlarda yaranın üzeri gazlı bez ile kapatılabilir.

Yara bölgesinin banyo veya günlük aktiviteler sırasında ıslanmasını önleyecek su geçirmez bantlar kullanılabilir. Pansuman esnasında yarada herhangi bir renk değişimi, koku ya da akıntı olup olmadığı kontrol edilmelidir. 

Hastanede Yara Bakımı Nasıl Yapılır?

Büyük cerrahi kesiler, ciddi travmalar, yanıklar veya enfeksiyonlu yaralar, hastane ortamında uzmanlar tarafından bakım yapılması gereken vakalardır. Hastanede yara bakımı, steril bir ortamda ve tıbbi ürünler kullanılarak gerçekleştirilir. Bu süreçte dokunun çevresi, kanlanma düzeyi ve bakteri oluşum riski değerlendirilir. Hücresel iyileşmenin sağlanması için yara ve yara çevresi temizlenir. 

Yara yatağındaki cansız dokuların cerrahi debridman yöntemiyle temizlenmesi gerekli olabilir. Derin yaralarda biriken enfekte sıvı varsa vakum tedavisi ile bölgeden çıkarılır. Gerekli durumlarda yaradan sürüntü örneği alınır ve antibiyotik tedavisinin gerekli olup olmadığına karar verilir. Doku oksijenasyonunu artırılması gereken durumlarda ise oksijen desteği sağlanır. Bazı vakalarda doku bütünlüğünü sağlayabilmek için greft yapılabilir.

Yatak Yarası Bakımı Nedir?

Bası ülseri veya dekubit ülseri olarak adlandırılan yatak yarası bakımı; felç, ileri yaş veya yoğun bakım süreçleri nedeniyle uzun süre yatağa ya da tekerlekli sandalyeye bağımlı kalan hastalarda dokuların korunmasını sağlar. Vücut ağırlığının kuyruk sokumu, topuklar, kalça çıkıntıları ve kürek kemikleri gibi kemik çıkıntılarında yoğunlaşması ile bölgedeki kılcal damarlarda kan akışı azalmaya başlar ve bu durum doku ölümüne yol açar. Bu nedenle de yatak yarası bakımının düzenli olarak yapılması gerekir. 

Yatak yarası bakımında doku üzerindeki basıncı azaltmak için hastanın yatış pozisyonu düzenli olarak değiştirilir ve mümkünse kılcal damarların zarar görmemesi için havalı yatak sistemlerinin kullanımına başvurulur. Bölgedeki ölü dokular sağlık personelleri tarafından debridman yöntemiyle temizlenir.

İdrar veya dışkı kaçırma problemi olan hastalarda cildin tahriş olmasını engelleyen koruyucu kremler kullanılır. Açılan bası yarasının şiddetine ve derinliğine bağlı olarak farklı ilaç türleri ile bakım süreci gerçekleştirilir. Hastanın doku onarımının gerçekleşebilmesi için albümin ve protein seviyelerini yükseltecek beslenme düzeni oluşturulur.

Yara Bakımında Enfeksiyon Belirtileri Nelerdir?

Yara bütünlüğünün bozulması, enfeksiyon riskinin artmasına neden olan durumlar arasında yer alır. Enfeksiyon gelişimi, doku onarımının sağlanmasını engelleyebilir ve sepsis gibi problemlere neden olabilir. Bu nedenle yara bakımının düzenli olarak yapılması gereklidir. Evde pansuman yaparken yarada enfeksiyon olduğunu gösteren bazı durumlar şu şekildedir:

• Yara çevresinde kızarıklık
• Bölgede ısı artışı
• Ödem oluşumu
• Bölgede hassasiyet oluşumu
• Şiddetli ağrı hissi
• Yaradan kötü koku gelmesi
• İltihap akması
• Dokuda renk değişimleri
• Yaranın yayılmaya başlaması

Enfeksiyonun ilerlemeye başlaması halinde ise hastalarda yüksek ateş, titreme ve halsizlik gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Yara Bakımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yara bakım sürecinde dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, hijyen kurallarına uygun bir şekilde hareket edilmesidir. Pansuman öncesinde ve sonrasında ellerin yıkanması gereklidir ve açık yaralara direkt olarak temas edilmemelidir.

Pansuman yaparken sağlıklı dokuların zarar görmemesi için doktorların önerdiği ürünler kullanılmalıdır ve bölgeye kolonya vb. alkol içerikli ürünler dökülmemelidir. Bu süreçte serum fizyolojik kullanımı önerilir. Özellikle açık yaralarda bölgeye direkt olarak oksijenli su ya da batikon sürülmemelidir.

Yarada herhangi bir sızıntı söz konusu ise pansumanın yenilenmesi ve doktora başvurulması gereklidir. Yara çevresindeki sağlam derinin aşırı nemden korunması için doktorun reçete ettiği kremler kullanılmalıdır. Pansumanın belirli aralıklarla tekrarlanması önerilir. Kişi pansumanı sürekli olarak yapamayacağı durumlarda, hastanede yara bakımını gerçekleştirmelidir.