sat─▒r aras─▒

┼×ah damar─▒ boyunda iki tarafl─▒ olarak bulunan ve halk aras─▒nda ┼čah damar─▒ olarak bilinen karotis arterlerin t─▒kanmas─▒ durumudur. Karotis arterler, beynin ön k─▒sm─▒na oksijen bak─▒m─▒ndan zengin kan götüren atardamarlard─▒r.

Beynin ön bölümünde dü┼čünme, konu┼čma, ki┼čilik özellikleri, duyusal ve motor i┼člevlerin kontrol edildi─či alanlar bulunur. Boynun her iki taraf─▒ndaki karotis arterlerde, çene çizgisi aç─▒s─▒n─▒n hemen alt─▒nda nab─▒z hissedilebilir.

T─▒p literatüründe karotis arter hastal─▒─č─▒ olarak bilinen ┼čah damar─▒ t─▒kan─▒kl─▒─č─▒, genellikle plak denilen ya─čl─▒ maddelerin ve kolesterol art─▒klar─▒n─▒n damar duvar─▒nda birikmesinden kaynaklan─▒r. ┼×ah damar─▒ t─▒kan─▒kl─▒─č─▒, inme riskinde art─▒┼č gibi ciddi sa─čl─▒k sorunlar─▒na neden olur.

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒ Neden Olur? 

Kalbi kanland─▒ran koroner arterlerde oldu─ču gibi ┼čah damarlar─▒n─▒n iç k─▒sm─▒nda da ateroskleroz denilen damar sertli─či durumu görülebilir. Sa─čl─▒kl─▒ bir atardamar─▒n duvar─▒, esnek ve pürüzsüz bir yap─▒ya sahiptir.

Yüksek kolesterol düzeyleri, obezite, sigara kullan─▒m─▒ gibi baz─▒ olumsuz faktörlerinin etkisiyle ┼čah damar─▒ duvar─▒nda ya─čl─▒ maddeler, kolesterol at─▒klar─▒, kireç kal─▒nt─▒lar─▒ gibi zararl─▒ maddeler birikmeye ba┼člar. Bu maddelerin birikmesi sonucunda, damar─▒n duvar─▒nda aterosklerotik plak denilen kal─▒n bir kireç tabakas─▒ meydana gelir.

Bu durum ┼čah damar─▒nda esneklik kayb─▒, darl─▒k ya da t─▒kan─▒kl─▒kla sonuçlar. Darl─▒k nedeniyle beyne giden kan ak─▒m─▒nda azalma meydana gelir. Kan ak─▒m─▒ kritik düzeyin alt─▒na inerse beynin oksijenlenmesi ve beslenmesi etkilenir. ┼×ah damarlarda meydana gelen darl─▒k zaman─▒nda ve uygun ┼čekilde tedavi edilmezse tam bir t─▒kan─▒kl─▒─ča sebep olarak kal─▒c─▒ inmeye ve beyin hasar─▒na yol açabilir. ┼×ah damar─▒ darl─▒─č─▒, inme riskinde önemli oranda art─▒┼ča neden olur.

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒ ─░çin Risk Faktörleri Nelerdir? 

Karotid arter hastal─▒─č─▒ için risk faktörleri, ateroskleroz olu┼čumunu art─▒ran etkenlerle benzerdir.

Bu faktörlerden en önemlileri:

  • ─░leri ya┼č
  • Sigara kullan─▒m─▒
  • Hipertansiyon
  • Kan lipit ve kolesterol düzeylerinde yükseklik
  • ┼×eker hastal─▒─č─▒
  • A┼č─▒r─▒ kilolu olmak
  • Sedanter ya┼čam tarz─▒
  • Ailede ateroskleroz, koroner arter hastal─▒─č─▒ veya karotis arter hastal─▒─č─▒ öyküsü

75 ya┼č alt─▒ erkekler ayn─▒ ya┼č grubundaki kad─▒nlara göre ┼čah damar─▒ t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ aç─▒s─▒ndan daha yüksek risk alt─▒ndad─▒r. 75 ya┼č─▒ndan sonra ise kad─▒nlar erkeklere göre daha büyük risk ta┼č─▒r.

Koroner arter hastal─▒─č─▒ olan ki┼čilerde karotis arter hastal─▒─č─▒ geli┼čme riski daha yüksektir. Tipik olarak, karotis arterlerde koroner arterlerden birkaç y─▒l sonra darl─▒k ya da t─▒kan─▒k geli┼čir.

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒ Belirtileri Nelerdir? 

┼×ah damar─▒ndaki darl─▒k belirli bir seviyeye gelmeden önce hastalarda herhangi bir belirti görülmeyebilir. Darl─▒k kritik seviyeye geldi─činde ise aterosklerotik plak bölgesinde olu┼čan geçici p─▒ht─▒lara ba─čl─▒ olarak inmede de görülen baz─▒ belirtiler ortaya ç─▒kmaya ba┼člar.

Geçici p─▒ht─▒n─▒n çözülmesi sonucu belirtilerin kaybolmas─▒ ile karakterize bu duruma geçici iskemik atak ad─▒ verilir. Geçici iskemik atak beyne giden atardamarda p─▒ht─▒ olu┼čumu nedeniyle k─▒sa süreli t─▒kan─▒kl─▒k ve dü┼čük kan ak─▒m─▒ oldu─čunda görülen geçici bir felç durumudur. Belirtileri inmede görülenlerle benzerdir; fakat sadece birkaç dakika veya saat sürer ve sonra kaybolur.

Geçici iskemik atak belirtileri ┼čunlar─▒ içerebilir:

  • Ani görme kayb─▒, bulan─▒k görme veya bir veya iki gözde görmede zorluk
  • Yüzün bir taraf─▒nda, vücudun bir taraf─▒nda veya bir kol veya bacakta zay─▒fl─▒k, kar─▒ncalanma veya uyu┼čma
  • Yürümede zorluk, denge kayb─▒, koordinasyon eksikli─či
  • Ani geli┼čen ba┼č dönmesi
  • Bilinç bulan─▒kl─▒─č─▒
  • Afazi ad─▒ verilen konu┼čma güçlü─čü
  • Ani geli┼čen ┼čiddetli ba┼č a─čr─▒s─▒
  • Haf─▒za ile ilgili sorunlar
  • Yutma zorlu─ču (Disfaji)

Geçici iskemik atak, t─▒bbi bir acil durumdur; çünkü büyük ve kal─▒c─▒ inmeye ilerleyebilir ve bunu tahmin etmek imkans─▒zd─▒r. Bu sebeple yukar─▒daki belirtilerden herhangi biriyle kar┼č─▒la┼č─▒rsan─▒z derhal 112’yi arayarak acil yard─▒m ça─č─▒rman─▒z hayati önem ta┼č─▒r.

Ara┼čt─▒rmalardan elde edilen bulgulara göre, geçici iskemik atak geçiren bir ki┼činin, büyük bir inme geçirme ihtimali, normal popülasyona göre 10 kat artm─▒┼čt─▒r.

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒na Hangi Bölüm Bakar? 

┼×ah damar─▒ t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ te┼čhisi ve tedavisi için sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒n─▒n nöroloji bölümüne ba┼čvurmak gerekir. ┼×ah damarlar─▒nda darl─▒k ya da t─▒kan─▒kl─▒─č─▒n stent ile tedavisi ise giri┼čimsel nöroradyoloji veya kalp damar cerrahisi uzman─▒ hekimler taraf─▒ndan yap─▒l─▒r. Karotis endarterektomi ad─▒ verilen aç─▒k cerrahi tedavi uygulamas─▒ ise sadece kalp damar cerrahlar─▒ taraf─▒ndan yap─▒l─▒r.

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒ Tan─▒s─▒ Nas─▒l Konur? 

Karotis arter hastal─▒─č─▒, geçici iskemik atak veya felç geçirene kadar herhangi bir belirti vermedi─činden düzenli doktor kontrolleri tan─▒ için çok önemlidir. Yap─▒lan fizik muayenelerde ┼čah damarlar─▒ steteskopla dinlemekle anormal sesler duyulmas─▒yla karotis arter hastal─▒─č─▒ndan ┼čüphelenilebilir.

Boyunda steteskopla duyulan üfürüm varl─▒─č─▒ ┼čah damar─▒ darl─▒─č─▒n─▒ taraman─▒n basit, güvenli ve ucuz bir yoludur. Üfürüm aterosklerotik hastal─▒─č─▒n ve dolay─▒s─▒yla inmenin önemli bir habercisi olabilir. Geçici iskemik atakta görülebilen belirtilerden herhangi birine sahipseniz bunu doktorunuza söylemeniz muayeneyi bu yönde derinle┼čtirmesine yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. ┼×ah damar─▒ t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ ┼čüphesinde tan─▒y─▒ do─črulamak için çe┼čitli testler ve görüntüleme yöntemlerinden yararlan─▒l─▒r;

┼×ah damar─▒ ultrason ve doppleri. A─čr─▒s─▒z ve kolay yap─▒labilen bu tarama testi, karotid arterleri görüntülemek için yüksek frekansl─▒ ses dalgalar─▒ kullan─▒r. Aterosklerotik plaklar ve kan p─▒ht─▒lar─▒n─▒n tespitinde ve kan damarlar─▒nda darl─▒k veya t─▒kan─▒kl─▒k olup olmad─▒─č─▒n─▒ belirlemede faydal─▒d─▒r. Doppler ultrasonu ile kan─▒n kan damarlar─▒ndaki dola┼č─▒m─▒ görüntülenebilir.

  • Manyetik rezonans anjiyografi (MRA). Bu görüntüleme tekni─či beyin damarlar─▒ hakk─▒nda do─čru bilgi toplamak için güçlü bir m─▒knat─▒s kullan─▒r. Daha sonra elde edilen bilgilerden bilgisayar yard─▒m─▒yla yüksek çözünürlüklü görüntüler üretilir. MRA ile beyindeki küçük damar t─▒kan─▒kl─▒klar─▒ bile s─▒kl─▒kla tespit edebilir.
  • Bilgisayarl─▒ tomografik anjiyografi (BTA). BTA karotis arterlerin enine kesit görüntülerini üretmek için X-─▒┼č─▒nlar─▒ ve bilgisayar teknolojisini kullan─▒r. Bu görüntüleme testi ile yap─▒lan tarama beyindeki hasar alanlar─▒n─▒ ortaya ç─▒karabilir. BTA taramas─▒nda dü┼čük seviyede radyasyon kullan─▒l─▒r.
  • Beyin anjiyosu. Beyin anjiyosu ┼čah damar─▒n─▒n görüntülenmesi için alt─▒n standart olarak kabul edilir. Karotid arterlerdeki kan ak─▒m─▒n─▒ gerçek zamanl─▒ olarak görmeyi sa─člayan cerrahi bir uygulamad─▒r. Anjiyografi s─▒ras─▒nda karotis arterlere kontrast boya enjekte edilerek canl─▒ bir röntgen ekran─▒nda daralma veya t─▒kanmalar─▒n görüntülenmesi sa─član─▒r.
  • Kan p─▒ht─▒lar─▒n─▒n neden oldu─ču inme riskini azaltmak için p─▒ht─▒ önleyici ve kan suland─▒r─▒c─▒ ilaçlar ba┼član─▒r. Doktorunuz ayr─▒ca, kolesterolü ve kan bas─▒nc─▒n─▒ dü┼čürmek için çe┼čitli ilaçlar reçete edilebilir.

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒ Tan─▒s─▒ Nas─▒l Yap─▒l─▒r? 

Karotis arter hastal─▒─č─▒n─▒ etkin bir ┼čekilde tedavi etmek için ya┼čam tarz─▒ de─či┼čiklikleri en önemli ad─▒md─▒r. Ayr─▒ca hastal─▒─č─▒n tedavisinde çe┼čitli ilaçlar kullan─▒l─▒r ve gerekli durumlarda cerrahi ya da stent tedavisi yap─▒l─▒r. Karotis arter hastal─▒─č─▒n─▒n ilerlemesini önlemek için a┼ča─č─▒daki ya┼čam tarz─▒ de─či┼čiklikleri önerilir:

  • Sigara kullan─▒m─▒ sonland─▒r─▒lmal─▒d─▒r.
  • Yüksek tansiyonun ve diyabet kontrol alt─▒nda tutulmal─▒d─▒r.
  • Sa─čl─▒kl─▒ bir diyet uygulanmal─▒d─▒r.
  • A┼č─▒r─▒ kilolardan kurtulmak önemlidir.
  • Düzenli egzersiz yap─▒lmal─▒d─▒r.
  • Alkol al─▒m─▒ k─▒s─▒tlanmal─▒d─▒r. 
  • Düzenli doktor kontrollerine gidilerek doktorun önerileri eksikliksiz uygulanmal─▒d─▒r. 

┼×ah Damar─▒ T─▒kan─▒kl─▒─č─▒ Stent Tak─▒lmas─▒ Nas─▒l Yap─▒l─▒r? 

Karotis anjiyoplasti ve stentleme, beyne kan ak─▒┼č─▒n─▒ sa─člamak için t─▒kal─▒ arterleri açmak amac─▒yla uygulanan bir prosedürdür. Genellikle inmeyi tedavi etmek veya önlemek için yap─▒l─▒r. ─░┼člem s─▒ras─▒nda genel anestezi uygulanmaz.

Hasta uyan─▒kt─▒r ve damardan çe┼čitli sakinle┼čtirici ilaçlar verilerek i┼čleme ba┼član─▒r. Stent uygulamas─▒ kas─▒k damarlar─▒ndan kateter ad─▒ verilen ince uzun borularla girilerek yap─▒l─▒r. Bu kateter içinden geçirilen k─▒lavuz telle t─▒kan─▒kl─▒─č─▒n bulundu─ču bölgeye ula┼č─▒l─▒r. Tel üzerinden özel bir balon kateter ile hasta damara ula┼č─▒l─▒p anjiyoplasti ad─▒ verilen bir i┼člem uygulan─▒r.

Anjiyoplasti balonun ┼či┼čirilip indirilmesiyle damardaki darl─▒─č─▒n azalt─▒lmas─▒ i┼člemine denir. Daha sonra stent denilen özel bir tüp tekrar olu┼čmas─▒n─▒ önlemek amac─▒yla darl─▒─č─▒n oldu─ču k─▒sma yerle┼čtirilir.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Çetin Murat Songur
Kalp ve Damar Cerrahisi
VM Medical Park VM Medical Park Mersin
798751

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.