sat─▒r aras─▒

Sar─▒l─▒k, cildin ve göz ak─▒n─▒n sar─▒ renkte gözüktü─čü t─▒bbi bir durumdur. Sar─▒l─▒k esas─▒nda bir hastal─▒k de─čil, birçok farkl─▒ hastal─▒─č─▒n sonucu olabilecek bir belirtidir. 

Sar─▒l─▒k nedir?

Kana rengini veren ve oksijen ta┼č─▒yan yap─▒lara hemoglobin denir. Hemoglobin k─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerinin (alyuvarlar─▒n) ana yap─▒s─▒n─▒ olu┼čturan maddedir. Alyuvarlar─▒n vücuttaki ömrü yakla┼č─▒k 120 gündür. 120 gün sonras─▒nda kanda bulunan alyuvarlar y─▒k─▒l─▒p yenilenir.

Alyuvarlardaki bu hemoglobin maddesi y─▒k─▒ld─▒─č─▒ zaman bilirubine dönü┼čtürülür. Bilirubin ise sar─▒ renkli bir maddedir. Karaci─čer, bilirubinin vücuttan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ile görevlidir. Fakat bilirubin herhangi bir nedenle vücuttan yeteri kadar uzakla┼čt─▒r─▒lamazsa kan dola┼č─▒m─▒na kat─▒l─▒r ve cildin, mukozalar─▒n ve göz ak─▒n─▒n sar─▒ renkte gözükmesine neden olur.

Bebeklerde Sar─▒l─▒k Nedir?

Bebeklerde gözlenen sar─▒l─▒─ča yenido─čan sar─▒l─▒─č─▒ denir. Birçok yenido─čanda sar─▒l─▒─ča rastlamak mümkündür. Prematüre bebeklerin %80’inde, 37. haftadan sonra do─čan bebeklerin ise %80’inde sar─▒l─▒k gözlenebilir. Bebeklerdeki sar─▒l─▒─č─▒n birçok nedeni olabilir.

En s─▒k gözlenen nedenlerden bir tanesi fizyolojik sar─▒l─▒kt─▒r. Bebeklerin karaci─čeri, do─čduktan sonra bilirubin y─▒k─▒lmas─▒ görevini plasentadan daha yeni devir alm─▒┼čt─▒r. Geli┼čmekte olan karaci─čer, bilirubinin uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ ilk zamanlar etkin bir ┼čekilde gerçekle┼čtiremez, zaman geçtikçe karaci─čer bilirubini etkin bir ┼čekilde uzakla┼čt─▒r─▒r ve belirtiler kendili─činden kaybolur.

Bebeklerdeki Sar─▒l─▒k Belirtileri Nelerdir?

Yenido─čan sar─▒l─▒─č─▒ bebeklerde artm─▒┼č uyku hali, d─▒┼čk─▒ ve idrar renginde de─či┼čme, emme güçlü─čü gibi semptomlarla kendini gösterebilir. Sar─▒l─▒k kafada ba┼člar ve vücuda yay─▒l─▒r. Artan sar─▒l─▒kta en son el ve ayak gibi organlar sar─▒ rengi al─▒r.

Bebeklerde geç ba┼člang─▒çl─▒ bir sar─▒l─▒k türü gözlenmi┼čse ise bu genelde anne sütü sar─▒l─▒─č─▒ nedeniyledir. Bu tür sar─▒l─▒k yakla┼č─▒k 2-3 ay sürebilir. Kandaki bilirubin seviyesi tehlikeli s─▒n─▒ra ula┼čmad─▒─č─▒ sürece anne sütüne ara verilmez. Bilirubin yüksekli─či tedavi edilmedi─či takdirde kal─▒c─▒ beyin hasar─▒na neden olabilir. 

Sar─▒l─▒k Belirtileri Nelerdir?

Daha büyük çocuklarda ve yeti┼čkinlerde sar─▒l─▒k belirtileri a┼ča─č─▒daki ┼čekilde s─▒ralanabilir;

  • Göz içi ve ciltte sar─▒l─▒k
  • Ka┼č─▒nt─▒
  • Halsizlik/yorgunluk
  • Koyula┼čan idrar
  • Aç─▒k renkli d─▒┼čk─▒
  • Kar─▒n a─čr─▒s─▒
  • Kilo kayb─▒
  • Ate┼č

Sar─▒l─▒k Hastal─▒─č─▒ Nedir?

Sar─▒l─▒k asl─▒nda farkl─▒ nedenlerle ortaya ç─▒kan bir t─▒bbi durum olsa da halk aras─▒nda Hepatit B hastal─▒─č─▒na da sar─▒l─▒k denir. Hepatit B virüsü nedeniyle olu┼čan Hepatit B, kan ya da cinsel yolla bula┼čabilen, karaci─čerde harabiyete yol açan ve tedavi edilmedi─či takdirde karaci─čer kanseri gibi ciddi sonuçlara neden olabilecek bir hastal─▒kt─▒r. Bu virüs baz─▒ ki┼čilerde hiçbir semptom vermeden senelerce ta┼č─▒n─▒r. Ta┼č─▒y─▒c─▒ ki┼čiler fark─▒nda olmadan hastal─▒─č─▒ ba┼čkalar─▒na bula┼čt─▒rabilir. 

Sar─▒l─▒k Türleri Nelerdir?

Sar─▒l─▒k farkl─▒ nedenlerle ortaya ç─▒kabildi─či için nedensel faktörlere dayal─▒ üç geni┼č kategoride s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. S─▒n─▒fland─▒rma, karaci─čerin hangi bölümünün hatal─▒ çal─▒┼čt─▒─č─▒na ve bilirubinin kan dola┼č─▒m─▒ndan at─▒l─▒m─▒n─▒n nas─▒l etkilendi─čine göre yap─▒l─▒r. Nedenlerine göre sar─▒l─▒k türleri; hepatoselüler, hemolitik ve t─▒kanma sar─▒l─▒─č─▒ olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. 

  • Hepatosellüler Sar─▒l─▒k: Hepatosellüler sar─▒l─▒k, karaci─čerdeki hasar nedeniyle olu┼čan bir sar─▒l─▒k türüdür. Hasar çe┼čitli nedenlerden dolay─▒ olu┼čabilir. Karaci─čerdeki parankimal hücreleri enfeksiyon gibi nedenlerden dolay─▒ etkilenirse, karaci─čer metabolizmas─▒nda azalma gözlenir. Azalan metabolizma sonucu bilirubin vücuttan uzakla┼čt─▒r─▒lamaz ve birikmeye ba┼člar. Hepatit A, B ya da C virüsleri ile olu┼čan sar─▒l─▒k hastal─▒─č─▒ asl─▒nda hepatosellüler sar─▒l─▒k olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. Karaci─čer kanseri veya a┼č─▒r─▒ alkol tüketimi de karaci─čer hasar─▒na neden olabilir. 
  • Hemolitik Sar─▒l─▒k: Hemolitik sar─▒l─▒k, kan dola┼č─▒m─▒ndaki k─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerinin normalden daha h─▒zl─▒ bir ┼čekilde parçalanmas─▒ durumunda meydana gelir. Böyle bir durumda karaci─čer yüksek seviyedeki bilirubin ile ba┼ča ç─▒kamaz. Hemoliz olarak bilinen bu durum ölümcül olabilir. Hemolitik sar─▒l─▒k, s─▒tma geçiren hastalarda rastlan─▒r. S─▒tma parazitleri, k─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerine h─▒zl─▒ bir ┼čekilde sald─▒rarak parçalanmas─▒na neden olur.  
  • T─▒kanma (Obstrüktif) Sar─▒l─▒─č─▒: Obstrüktif sar─▒l─▒k karaci─čeri, safra kesesini ve ba─č─▒rsa─č─▒ birbirine ba─člayan safra kanallar─▒ aras─▒nda olu┼čan t─▒kanmalardan kaynaklanan bir tür sar─▒l─▒kt─▒r. Bu t─▒kan─▒kl─▒k, karaci─čerin bilirubini uzakla┼čt─▒rmas─▒n─▒ önler ve karaci─čerde artan bilirubin, karaci─čer metabolizmas─▒n─▒ olumsuz etkiler. T─▒kanma sar─▒l─▒─č─▒, safra kanallar─▒nda t─▒kanmaya neden olabilecek birçok hastal─▒k nedeniyle ortaya ç─▒kabilir. Safra kesesi ta┼člar─▒ ya da ┼či┼čmi┼č lenf bezleri bu kanalda t─▒kanmalara yol açabilir.

Sar─▒l─▒k Te┼čhisi Nas─▒l Konulur?

Sar─▒l─▒k, kandaki ya da idrardaki bilirubin miktar─▒n─▒n ölçülmesi ile anla┼č─▒l─▒r. Bilirubin seviyeleri desilitre ba┼č─▒na miligram (mg/dL) olarak ölçülür. Yeti┼čkinler ve büyük çocuklarda kandaki bilirubin seviyeleri 0,3 ile 0,6 mg/dL aras─▒nda olmal─▒d─▒r. 37. haftadan sonra do─čan bebeklerin yakla┼č─▒k yüzde 97'si 13 mg/dL'den daha az seviyelerde bilirubine sahiptir. Bundan daha yüksek seviyelere sahip olan hastalar, daha fazla ara┼čt─▒rma için ilgili birimlere yönlendirilirler.

Sar─▒l─▒k Tedavisi Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

Sar─▒l─▒─ča neden olan yüksek bilirubin seviyelerinin uygun tedaviyle dü┼čürülmesi ve bilirubinin vücuttan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ çok önemlidir. Çünkü yükselmi┼č bilirubin seviyeleri beyinde kal─▒c─▒ hasara yol açabilir. Sar─▒l─▒k tedavisi altta yatan hastal─▒─č─▒n türüne göre de─či┼čir. Sar─▒l─▒k için kullan─▒lan neredeyse tüm tedavi yöntemleri sar─▒l─▒ktan ziyade altta yatan nedeni tedavi etmeye dayan─▒r.

Sar─▒l─▒k tedavisi için kullan─▒lan yayg─▒n tedavi yöntemlerinin baz─▒lar─▒ ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Hemolitik Sar─▒l─▒k Tedavisi: Hemolitik sar─▒l─▒k tedavisi, kans─▒zl─▒─ča veya sa─čl─▒kl─▒ miktarda k─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerinin üretimini engelleyen di─čer ko┼čullar düzeltilerek gerçekle┼čtirilir. Genel aneminin neden oldu─ču sar─▒l─▒k için, diyette demir deste─činin bulunmas─▒ sar─▒l─▒k tedavisinde yard─▒mc─▒ olabilir. Orak hücreli anemi ve k─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerini etkileyen di─čer genetik bozukluklar gibi di─čer durumlarda, IV rehidrasyon ve kan transfüzyonu gibi di─čer tedavi yöntemleri yap─▒lmal─▒d─▒r. Folik asit takviyesi ve dalak ç─▒karma ameliyat─▒, talasemi ve sferositoz gibi durumlardan kaynaklanan sar─▒l─▒─č─▒ tedavi etmek için kullan─▒lan di─čer hemolitik tedavi yöntemlerindendir. Sa─čl─▒kl─▒ miktarda kan üretiminin oldukça k─▒s─▒tl─▒ oldu─ču ciddi vakalarda, kemik ili─či replasman─▒ gibi cerrahi i┼člemler yap─▒lmas─▒ gerekir.
  • Hepatosellüler Sar─▒l─▒k Tedavisi: Hepatosellüler sar─▒l─▒k, karaci─čerdeki hasardan kaynakland─▒─č─▒ndan öncelikle hasar─▒n kayna─č─▒ tedavi edilir. Enfeksiyonlardan kaynaklanan karaci─čer hasarlar─▒nda, enfeksiyonun yay─▒lmas─▒n─▒ önlemek için antiviral ilaçlar kullan─▒l─▒r ve iyile┼čme daha yava┼č gözlemlenir. Hepatit gibi enfeksiyonlarda antiviral ilaçlar haricinde steroidler de kullan─▒l─▒r. Siroz nedeniyle olu┼čan karaci─čer hasar─▒ olan hastalar için doktorlar genellikle dü┼čük protein diyeti verir ve hastan─▒n alkolden tamamen uzak durmas─▒n─▒ tavsiye eder. Beta bloker ve intravenöz antibiyotik de siroz tedavisinde kullan─▒l─▒r.  Karaci─čer kanseri de sar─▒l─▒k varl─▒─č─▒n─▒n önde gelen nedenlerinden biridir, bu durumda yayg─▒n kanser tedavi yöntemleri uygulan─▒r. Kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavi seçenekleri hastal─▒─č─▒n ilerleyi┼čine ba─čl─▒ olarak tercih edilir. A─č─▒r vakalarda, tedavi için hastan─▒n karaci─čer nakli olmas─▒ gerekebilir.
  • T─▒kan─▒kl─▒k Sar─▒l─▒─č─▒ Tedavisi: T─▒kan─▒kl─▒ktan kaynaklanan sar─▒l─▒k vakalar─▒, cerrahi yöntemler kullan─▒larak tedavi edilir. Safra kesesi ta┼č─▒ nedeniyle olu┼čan sar─▒l─▒k vakalar─▒nda, doktorlar hastaya safra kesesi ta┼č─▒ üretimini engelleyebilecek bir diyet de─či┼čikli─či önerir. Safra ta┼člar─▒n─▒n çözülmesini amaçlayan ilaçlar da tedaviyi daha etkili hale getirmek için kullan─▒l─▒r. A─č─▒r vakalarda, safra kesesi ta┼člar─▒n─▒n veya safra kesesinin tamamen de─či┼čtirilmesini sa─člamak için ameliyat yap─▒l─▒r.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Uzm. Dr.
├çi─čdem Akalan
Enfeksiyon Hastal─▒klar─▒ ve Mikrobiyoloji
Medical Park Medical Park G├Âztepe
1378972

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.