sat─▒r aras─▒

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ ? Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Belirtileri Nelerdir?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒; ki┼čilerin belirli dü┼čünceleri, davran─▒┼člar─▒ veya dürtüleri a┼č─▒r─▒ bir istekle sürekli olarak tekrar etmesidir.

Tak─▒nt─▒lar, bu duruma sahip ki┼čilerde zorlay─▒c─▒ istekler, a┼č─▒r─▒ya kaçan al─▒┼čkanl─▒klar ve ileri boyuttaki endi┼čeleri kapsayabilir.

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ ki┼čilerin günlük hayat─▒n─▒ zora sokan, bazen de k─▒s─▒tlay─▒c─▒ bir hâl alabilece─činden profesyonel yard─▒m al─▒nmas─▒ önemlidir.

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒n─▒n tedavisi ise genellikle ilaç kullan─▒m─▒ ve psikoterapilerin bir kombinasyonunu kapsar

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Nedir?

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒┬á(OKB)┬áNedir?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ t─▒pta OKB (obsesif kompulsif bozukluk) olarak bilinen psikiyatrik bir rahats─▒zl─▒kt─▒r.

Bu durumda görülen tak─▒nt─▒l─▒ dü┼čünceler obsesyon, davran─▒┼člar ise kompulsiyon olarak tan─▒mlan─▒r.

Örne─čin, ellerin s─▒k s─▒k y─▒kanmas─▒ normal kabul edilirken, ellerin her y─▒kamada belirli bir say─▒ tamamlanana kadar y─▒kanmas─▒ tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒n─▒ i┼čaret edebilir.

OKB’li ki┼čiler istenmeyen dü┼čünce ve davran─▒┼člar─▒n─▒ sürekli tekrarlarken, kendilerini kötü hissedip asl─▒nda bu durumdan rahats─▒zl─▒k duyar.

Ki┼čiler obsesyon ve kompulsiyonlar─▒ bask─▒lamaya ya da kontrol etmeye yönelik eylemlerde bulunurlar ancak ço─ču zaman ba┼čar─▒ elde edemez.

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ zorlay─▒c─▒ ve y─▒prat─▒c─▒ olsa da bunun bir hastal─▒k oldu─čunu kabul edip tedaviye ba┼člamak bu durumdan kurtulmak için önemlidir.

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Belirtileri Nelerdir?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ obsesyon ve kompulsiyon olarak 2 farkl─▒ türde de─čerlendirilen belirtileri içerir.

Belirtiler genel olarak ço─ču ki┼čide hem obsesyon hem kompulsiyon ┼čeklinde olurken, baz─▒ ki┼čilerde ise yaln─▒zca tek bir türü içeren semptomlar─▒ kapsayabilir.

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ belirtileri türlere göre ┼ču ┼čekilde aç─▒klanabilir:

Obsesyonlar

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ belirtileri obsesyonlar olarak de─čerlendirildi─činde bunlar─▒n tekrar tekrar süre gelen tak─▒nt─▒l─▒ duygu, dü┼čünce, dürtü ve zihinsel görüntüler oldu─ču söylenebilir. Genel olarak baz─▒ obsesif belirtiler ┼čunlard─▒r:

  • Kendisinin ve çevresindeki ki┼čilerin k─▒rg─▒nl─▒k duymas─▒ veya zarar görmesiyle ilgili endi┼čeler,
  • Kendisinin ve sevdi─či ki┼čilerin güvenli─či, sa─čl─▒─č─▒ gibi konularda endi┼čeler,
  • Göz k─▒rpma, nefes alma gibi vücut hareketlerinin sürekli fark─▒ndal─▒─č─▒ ,
  • Hastal─▒k, mikrop veya kirlerin vücuda girmesiyle ilgili endi┼čeler,
  • Bir ┼čeyleri kaybetme veya unutma korkusu,
  • Konu┼čurken ve hareket ederken kontrolü kaybetme endi┼česi,
  • E┼čyalar─▒n, nesnelerin simetrik ve düzenli olmas─▒ iste─či,
  • Din hakk─▒nda korkulu ve üzücü dü┼čünceler,
  • Cinsel yönelimini ve cinsel hayat─▒n─▒ sorgulama.

Ki┼čiler ço─ču zaman zihinsel tak─▒nt─▒lar─▒ unutmaya ve eyleme dönü┼čtürmemeye çaba sarf eder, ancak ba┼čar─▒l─▒ olamaz.

Kompulsiyonlar

Kompulsiyonlar, istenmese de s─▒k tekrar edilen fiziksel ve zihinsel eylemlerdir ve genel olarak ritüellerden ibaretdir.

Örnek olarak, d─▒┼čar─▒ ç─▒k─▒ld─▒─č─▒nda at─▒lan ad─▒mlar─▒n say─▒lmas─▒ veya du┼čta belirli bir süre dolmadan ç─▒k─▒lmamas─▒ verilebilir. Kompulsiyon belirtilerinden baz─▒lar─▒ a┼ča─č─▒daki gibidir:

  • Bir i┼či yaparken belirli bir süre belirlemek ve tekrar etmek konusunda kat─▒ kurallara ba─čl─▒ kalmak,
  • E┼čyalar─▒, nesneleri boyutlar─▒na göre nizaml─▒ bir ┼čekilde dizmek,
  • Yoldan geçen arabalar─▒, bir yerde görülen ┼či┼čeleri saymak gibi say─▒lara önem vermek,
  • Ki┼čisel temizlik veya ev temizli─či konusunda belirli ritüellere sad─▒k kalmak,
  • Kap─▒lar─▒n kilitli oldu─čuna, elektronik cihazlar─▒n kapal─▒ oldu─čuna veya prizlerde tak─▒l─▒ fi┼č olmad─▒─č─▒na dair tekrar tekrar kontroller yapmak,
  • Belirli kelimeleri sürekli tekrar etmek ve m─▒r─▒ldanarak dua etmek,
  • Çevresinden sürekli onay ve destek istemek.

Kompulsiyonlara ait belirtiler ki┼čiden ki┼čilere hafif veya ┼čiddetli olacak ┼čekilde de─či┼čiklik gösterebilir.

Tak─▒nt─▒lar baz─▒ zamanlarda daha iyi veya daha kötü duruma dönü┼čebilir. Kompulsiyon eylemlerde bir hata oldu─ču dü┼čünülürse ba┼ča dönerek defalarca tekrarlanabilir.

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Nedenleri Nelerdir?

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒┬á(OKB)┬áNedenleri Nelerdir?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ spesifik bir nedene ba─čl─▒ de─čildir, ancak baz─▒ etmenler bu duruma yatk─▒nl─▒─č─▒ art─▒rabilir. Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒n─▒n olas─▒ nedenleri ┼čunlar─▒ içerebilir:

  • Beyin kimyasallar─▒: Nörosamitler gibi baz─▒ kimyasallar─▒n─▒n dengesizli─či veya bozuklu─ču tak─▒nt─▒lara sebep olabilir. Örne─čin serotonin hormonunun beyin taraf─▒ndan yönetilememesi di─čer psikolojik rahats─▒zlarda olabilece─či gibi, tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒na da neden olabilir.
  • Genetik faktörler: Genetik yatk─▒nlar tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒na sebep oabilecek önemli bir faktördür. Tan─▒mlanm─▒┼č belirli bir gen olmasa da, aile üyelerinde tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ olanlar─▒n daha fazla risk alt─▒nda oldu─ču dü┼čünülür.
  • Çevresel faktörler: Çocukluk döneminde veya geçmi┼čte ya┼čanm─▒┼č travmatik olaylar veya ta┼č─▒nma, evlilik, bo┼čanma, do─čum yapma, karde┼č do─čumu gibi durumlar tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒yla ili┼čkili olabilir.
  • Stres: Stres tek ba┼č─▒na tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒na neden olmaz. Ancak uzun süreli stresli ya┼čam sürmek tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒n─▒ tetikleyebilir veya mevcut durumu kötüle┼čtirebilir.

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ birden çok karma┼č─▒k durumlar─▒n bir sonucu olabilir. Uzmanlar─▒n genel görü┼čü ise bu duruma daha çok genetik yatk─▒nl─▒klar─▒n neden olabilece─či yönündedir.

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Türleri

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ belirli türleri olmasa da uzmanlar bu durumu türlerine ay─▒rmak için obsesyon ve kompulsiyon ba┼čl─▒klar─▒ alt─▒nda de─čerlendirebilir.

A┼ča─č─▒da tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ türleri olarak de─čerlendirilen baz─▒ konulara yer verilmi┼čtir:

  • Kirlenme ve temizlik
  • Kontrol etme
  • ┼×iddet ve zarar görme korkusu
  • Simetri ve düzen
  • Belirli say─▒lara göre hareket etme
  • Mükemmeliyetçilik
  • Din konusunda tabu dü┼čünceler
  • Toplama, biriktirme, stoklama
  • Derin ve müdahaleci dü┼čünceler

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ yukar─▒da bahsedilen türlerden birinin veya birkaç─▒n─▒n yo─čun olmas─▒yla görülebilir. Tak─▒nt─▒ türleri bireyseldir ve ki┼čiden ki┼čiye farkl─▒ seyredebilir.

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Nas─▒l Te┼čhis Edilir?

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ (OKB)┬áNas─▒l Te┼čhis Edilir?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ bu duruma ait olabilecek belirli ┼čikâyetlerle ba┼čvuran ki┼čilerden duygu, dü┼čünce ve al─▒┼čkanl─▒klar hakk─▒nda bilgi al─▒nmas─▒yla te┼čhis edilebilir.

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ genellikle çocukluk döneminde ba┼člad─▒─č─▒ndan hemen fark edilmeyebilir.

Ya┼č ilerledikçe semptomlar da ilerleyebilir ve rahats─▒z edici olmaya ba┼člad─▒─č─▒nda yard─▒m almak gerekebilir.

Doktorlar kesin tan─▒ için tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ testi yapabilir. Testte ┼ču sorular yer alabilir:

  • Tak─▒nt─▒lar her gün oluyor mu?
  • Tak─▒nt─▒larla geçirilen vakit ne kadar zaman al─▒yor?
  • Tak─▒nt─▒lar─▒ görmezden gelmek ve bask─▒lamak için neler yap─▒l─▒yor?
  • Tak─▒nt─▒lara ait inançlar do─čru geliyor mu?
  • Tak─▒nt─▒lar günlük ya┼čama ve sosyal ili┼čkilere zarar veriyor mu?
  • Tak─▒nt─▒lar fiziksel veya ruhsal s─▒k─▒nt─▒lara yol aç─▒yor mu?

Doktorlar ayr─▒ca tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ testi d─▒┼č─▒nda klinik muayenede ki┼čilerde a┼ča─č─▒da bahsedilen özelliklerin olup olmad─▒─č─▒n─▒ da de─čerlendirebilir:

  • Vücut dismorfik bozuklu─ču (fiziksel görünü┼čle ilgili devaml─▒ u─čra┼čma durumu, bu konuyla ilgili tekrarlayan dü┼čünceler, davran─▒┼člar)
  • Trikotilomani (kendi saç─▒n─▒ sürekli olarak yolma dürtüsü)
  • Depresif bir hâl
  • T─▒rnak yeme
  • Tikler veya ani tekrarlayan hareketler

Yukar─▒da bahsedilen tan─▒ kriterleri ki┼činin tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒na sahip olup olmad─▒─č─▒ hakk─▒nda belirleyici olabilir. Ancak uzmanlar baz─▒ durumlarda emin olmak için farkl─▒ tan─▒ kriterlerine de ba┼čvurabilir.

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Nas─▒l Geçer?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ kesin bir tedavi ┼čekli olmamakla birlikte, terapiler ve ilaçlarla kontrol alt─▒na al─▒nabilir ve ya┼čam kalitesi yükseltilebilir.

Tedavi bir psikolog veya psikiyatristin tek ba┼č─▒na ya da ortak çal─▒┼čmas─▒n─▒ içerebilir. ‘‘Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ nas─▒l geçer?’’ sorusunun cevab─▒ a┼ča─č─▒daki alt ba┼čl─▒klarda belirtilmi┼čtir:

Psikoterapi

Psikoterapiler tekrarlanan dü┼čünce ve davran─▒┼člar─▒n yönetilmesine, azalt─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olabilir.

Bu yöntemle duygusal s─▒k─▒nt─▒larla ba┼č etme stratejileri ö─črenilebilir ve dü┼čünce kal─▒plar─▒ de─či┼čtirilebilir.

Psikoterapilerde uygulanan maruz b─▒rakma terapisi, kabul-kararl─▒l─▒k terapisi veya ç─▒kar─▒ma dayal─▒ terapi yöntemleriyle fark─▒ndal─▒k yarat─▒l─▒r, böylece tak─▒nt─▒lar─▒n iyile┼čmesi sa─članabilir.

─░laç Tedavisi

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ genel olarak tek ba┼č─▒na terapi yöntemleriyle tedavi edilmez. Sürecin h─▒zlanmas─▒ için baz─▒ psikiyatrik ilaçlara ba┼čvurulabilir.

SSRI'lar (seçici serotonin geri al─▒m inhibitörleri) olarak adland─▒r─▒lan ilaçlar tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒nda görü┼čen obsesyonlar─▒ ve kompulsiyonlar─▒ kontrol alt─▒na almak için kullan─▒l─▒r.

Doktorlar taraf─▒ndan reçete edilen ilaçlar ba┼člang─▒çta 8 ilâ 12 hafta boyunca düzenli olarak kullan─▒l─▒r.

Ba┼člarda h─▒zl─▒ bir etki olmasa da zamanla iyile┼čmenin oldu─ču fark edilir. Tam bir tedavi için de bu ilaçlar─▒ 2 y─▒l süreyle kullanmak gerekebilir.

S─▒k Sorulan Sorular

Çocuklarda Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Olur mu?

Çocuklarda tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ görülebilir. Çocukluk ça─č─▒nda ya┼čanan psikolojik-fiziksel ┼čiddet, istismar veya ihmâl bu durumun ya┼čanmas─▒na sebep olabilir. Çocuklarda tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ ayr─▒ca, streptokok kaynakl─▒ görülen enfeksiyon hastal─▒─č─▒ sonucu da geli┼čebilir.

Do─čum Sonras─▒ Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒ Nedir?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ baz─▒ ki┼čilerde belirli bir ko┼čulda ortaya ç─▒kar. Örne─čin, do─čum yapmak OKB için risk te┼čkil edebilir. Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ do─čum sonras─▒ kad─▒nlar─▒n baz─▒ hormonal de─či┼čiklikleri sonucu ortaya ç─▒kabilir. Bu durumda sürekli olarak bebe─če kötü bir┼čey olacakm─▒┼č gibi dü┼čünmek, bebe─čin e┼čyalar─▒n─▒ a┼č─▒r─▒ derecede dezenfekte etmek gibi semptomlar görülebilir.

Tak─▒nt─▒ Hastal─▒─č─▒yla Ya┼čamak ─░çin Neler Yap─▒l─▒r?

Tak─▒nt─▒ hastal─▒─č─▒ tam olarak iyile┼čebilen bir rahats─▒zl─▒k olmad─▒─č─▒ndan bu durumu yönetmek ve hayat kalitesini yükseltmek için baz─▒ yöntemler uygulanabilir. Bunlar, terapileri aksatmamak, ilaçlar─▒ düzenli kullanmak, tetikleyicilerin fark─▒na var─▒p bunlardan uzak durmak, aile deste─či almak ve en önemlisi iyile┼čmenin zamanla olaca─č─▒n─▒n bilincine varmak olarak belirtilebilir.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Psk.
Dilara Dalyan
Psikoloji
─░.A.├ť. VM Medical Park Florya
3330

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.