sat─▒r aras─▒

Vask├╝lit Nedir? Vask├╝lit Belirtileri Nelerdir?

Günlük ya┼čamda birçok hastal─▒k erken safhalarda belirti göstermedi─činden sinsi bir ┼čekilde ilerleme kaydedebilir. Bu hastal─▒klar bazen kendi kendine iyile┼čme gösterebilirken baz─▒ durumlarda da daha ciddi sorunlara yol açabilir. Bu hastal─▒klardan birisi de vaskülitdir. Vaskülitin farkl─▒ birçok türü vard─▒r ve bu türlerden bir k─▒sm─▒ erken safhada belirti göstermez. Bu nedenle hastalar─▒n bir k─▒sm─▒ çok ileri düzeye gelmedi─či sürece hastal─▒klar─▒ndan haberdar de─čillerdir. ─░lerleyen hastal─▒klar─▒nda tedavisinin zor oldu─ču gibi vaskülitin de baz─▒ türlerinin ilerlemesi hastalar─▒n ya┼čam─▒n─▒ tehlikeye atabilir. Bunun önüne geçilebilmesi için vaskülitin belirtilerinin ne oldu─čunun iyi bilinmesi gerekir. Ancak hepsinden önce vaskülit nedir, nedenleri nelerdir ve hangi tür belirtilere yol açar sorular─▒n─▒n cevaplanmas─▒ gerekir.

Vaskülit Nedir?

Vaskülit, kan damarlar─▒nda iltihaba neden olan farkl─▒ birkaç durumun genel ad─▒d─▒r. Bu duruma ayn─▒ zamanda anjiyit ya da arterit de denilir. Vaskülit damarlarda veya arterlerde meydana gelebilir ve birçok farkl─▒ türü vard─▒r. Türler aras─▒nda belirtiler ve nedenler farkl─▒l─▒k gösterir. Vaskülitin birçok türü çok nadirdir ve hangi nedenden dolay─▒ ortaya ç─▒kt─▒─č─▒ bilinmez. Her ya┼čtan ve cinsiyetten insanda görülme olas─▒l─▒─č─▒ vard─▒r. Ancak hastal─▒─č─▒n baz─▒ türleri yaln─▒zca belli gruptaki insanlar─▒ etkiler. Kawasaki olarak bilinen hastal─▒k yaln─▒zca çocuklarda görülürken, dev hücreli arterit olarak adland─▒r─▒lan hastal─▒k ise yaln─▒zca 50 ya┼č üstü bireylerde görülür. Vaskülit, akci─čerler, sinirler ve deri gibi vücuttaki tüm dokulara kalitesiz kan ak─▒┼č─▒na neden olur. Bu nedenle hastal─▒k vücudun birçok bölgesini etkileyebilir. Akci─čerleri ve nefes borusunu etkilemesi halinde nefes darl─▒─č─▒ ve öksürük, di─čer dokular─▒ etkilemesi halinde ise el veya ayaklarda uyu┼čma ile güçsüzlük, deride ise k─▒rm─▒z─▒ leke olu┼čmas─▒n─▒ tetikleyebilir. Vaskülitin böbrekleri etkilemesi çok riskli durumlara yol açar. Çünkü ba┼člang─▒çta hastal─▒k herhangi bir belirti göstermez ama ilerleyen süreçte hastan─▒n durumu daha ciddi bir hal alabilir.

Vaskülit Belirtileri Nelerdir?

Vaskülitin türüne göre belirtileri de─či┼čiklik gösterir. Baz─▒ vaskülit hastal─▒klar─▒ hiçbir belirti göstermezken baz─▒lar─▒ hastalarda çok ciddi sorunlara yol açabilir. Ancak genel olarak birkaç belirti birçok vaskülit hastal─▒─č─▒nda ortakt─▒r.

  • Ate┼č,
  • Ba┼č a─čr─▒s─▒,
  • Yorgunluk ve halsizlik,
  • Kilo kayb─▒,
  • Genel a─čr─▒lar ve eklem a─čr─▒lar─▒ en yayg─▒n belirtiler aras─▒ndad─▒r.

Bunun d─▒┼č─▒nda kalan di─čer belirtiler vaskülitin vücudun hangi bölgesini etkiledi─či ile alakal─▒ olarak de─či┼čir. Sindirim sisteminin bu hastal─▒ktan etkilenmesi halinde mide ve ba─č─▒rsak düzeni bozulur. Yemekten sonra mide ve ba─č─▒rsak a─čr─▒lar─▒ ortaya ç─▒kar. Ülser ve gastrit gibi durumlar─▒n olu┼čma ihtimali vard─▒r ve d─▒┼čk─▒lama esnas─▒nda kanama görülebilir. Kulaklar─▒ etkileyen vaskülit ba┼č dönmesi, kulaklarda ç─▒nlama ve ani i┼čitme kayb─▒n─▒ ortaya ç─▒karabilir. Vaskülitin gözü etkiledi─či durumlarda gözlerde yanma, ka┼č─▒nt─▒ ve k─▒zar─▒kl─▒k belirtileri gözükür. Hatta geçici veya kal─▒c─▒ görme de olu┼čabilmektedir. El ve ayaklar─▒n uyu┼čtu─ču baz─▒ durumlar da mevcuttur. Ayn─▒ zamanda akci─čeri etkilemesi halinde nefes darl─▒─č─▒ ya┼čanabilir. Deride meydana gelen vaskülit ise deri alt─▒ndaki kanamalara ba─čl─▒ olarak k─▒rm─▒z─▒ lekeler olu┼čturur. Tüm bunlar─▒n yan─▒ s─▒ra vaskülit hastalar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ kan sonuçlar─▒nda gördükleri yüksek lenfosit (LYM) düzeyleri nedeniyle lenfosit nedir, lenfosit ne demek ve lenfosit yüksekli─či nedir gibi sorulara yan─▒t arar. Vücut savunma sisteminde önemli görevleri bulunan lenfositlerin say─▒s─▒nda art─▒┼č görülebilir. Bu art─▒┼č lenfosit yüksekli─či ya da lenfositoz olarak adland─▒r─▒labilir.

Vaskülit Nedenleri Nelerdir?

Vaskülitin kesin nedeni henüz tam olarak anla┼č─▒labilmi┼č de─čildir. Hastal─▒─č─▒n baz─▒ türleri hastan─▒n genetik kodlar─▒yla alakal─▒ olabilir. Di─čer bir k─▒s─▒m hastada ise ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin kan damar─▒ hücrelerine sald─▒rmas─▒ sonucu ortaya ç─▒kar. Ço─ču zaman bunun alt─▒nda yatan ba┼čka neden vard─▒r. Hepatit B ve C gibi enfeksiyonlar ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin kan hücrelerine sald─▒rmas─▒na neden olabilir. Kan kanserleri, romatoid artrit, lupus ve skledorma gibi ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi hastal─▒klar─▒ ile baz─▒ ilaçlar─▒n yan etkileri olarak da vaskülit görülebilir. 50 ya┼č üstü bireylerde dev hücreli arterit görülme olas─▒l─▒─č─▒ daha fazlad─▒r. 5 ya┼č─▒ndan küçük çocuklarda ise Kawasaki hastal─▒─č─▒ görülme olas─▒l─▒─č─▒ yüksektir. Behçet hastal─▒─č─▒ ve di─čer vaskülit hastal─▒klarla ilgili geçmi┼či olan ailelerde bu hastal─▒k daha yayg─▒nd─▒r. Ayr─▒ca kokain kullanmak, 45 ya┼č─▒ndan küçük bireyler için yo─čun sigara kullan─▒m─▒ ve Buerger hastal─▒─č─▒ vaskülit riskini art─▒rabilir. Hidrain, allopurinol, minosikline ve propilthiourasil gibi ilaçlar taraf─▒ndan vaskülit tetiklenebilir. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin zay─▒f olmas─▒ da vaskülitin ortaya ç─▒kmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r. Buerger hastal─▒─č─▒ erkeklerde daha s─▒k görülürken dev hücreli arterit hastal─▒klar─▒ ise kad─▒nlarda daha yayg─▒nd─▒r.

Vaskülit Hastal─▒k Çe┼čitleri Nelerdir?

Vaskülit meydana geldi─či bölgede farkl─▒ hastal─▒klara neden olur. Aort gibi en büyük arterlerde ortaya ç─▒kmas─▒ halinde Spondilerrodepatilerde, Cogan Sendromu, Arotitte Dev Hücreli Arterit, Takayasu Arterit ve ─░zole Aortit gibi hastal─▒klar ortaya ç─▒kar. Orta büyüklükteki damarlardaki vaskülit Kawasaki ve Poliarteritis Nodosa hastal─▒─č─▒na sebep olur. Küçük ve orta büyüklükteki damarlarda meydana gelmesi halinde Granülomatozis ile Polyangiitis, Mikroskobik Polyangiitis Eozinofilik Granülomatozis, Polyangiit (Churg-Strauss ) ve Santral Primer Anjiyit hastal─▒klar─▒na neden olur. Vaskülitin daha küçük boyutlu damarlar─▒ etkilemesi halinde Romatoid Artrit, Sistemik Lupus Eritematosus ve Sjögren Sendromu, Kriglobulinemik Vaskülit, Anti-GBM Hastal─▒─č─▒ (Goodpasture's), IgA Vasküliti (Henoch-Schönlein) hastal─▒klar─▒ olu┼čabilir. Çe┼čitli boyutlarda damarlar─▒ etkilemesi halinde ise Behçet Hastal─▒─č─▒ ve Polikondrit hastal─▒klar─▒ ortaya ç─▒kabilir.

Vaskülit Tan─▒s─▒ Nas─▒l Konulur?

Vaskülit tan─▒s─▒ konulabilmesi için fiziksel muayene ve laboratuvar testlerinin birlikte yap─▒lmas─▒ gerekir. Yap─▒lan en yayg─▒n testler biyopsi ve anjiyografidir. Biyopsi ile mikroskop alt─▒nda incelenmek üzere vaskülitin bulundu─čundan ┼čüphelenilen alandan cerrahi olarak bir parça al─▒n─▒r. Laboratuvar ortam─▒nda bu parça incelenerek hastal─▒k hakk─▒nda fikir edinilir. Kan damarlar─▒ndaki anormallikleri aramak için ise anjiyografi yap─▒l─▒r. X-ray ─▒┼č─▒nlar─▒ ile damarlar görüntülenerek hastal─▒─č─▒n tan─▒s─▒n─▒n konulmas─▒ amaçlan─▒r. Ayr─▒ca tam kan say─▒m testleri de yap─▒larak sonuçlar─▒n de─čerlendirilmesi de gerekir. Etkilenen damar türüne göre doktorlar vaskülitin türünü te┼čhis ederler. Küçük damarlar─▒ etkileyen vaskülitleri bulmak için deri ve böbreklere biyopsi uygulan─▒r. Orta büyüklükteki damarlarda te┼čhis yapmak amac─▒yla deri, sinir ve beyinde biyopsi uygulan─▒r. Bununla birlikte anjiyografi de uygulanabilir. Dev hücreli arteritin tespiti için ise genellikle kafa derisinde al─▒nan biyopsinin incelenmesi gerekir. Böylece hastal─▒─č─▒n türü tespit edilir.

Vaskülit Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Vaskülitin tedavisinin yap─▒labilmesi için öncelikli olarak türünün do─čru olarak te┼čhis edilmesi gerekir. Ancak bu ┼čekilde etkili bir tedavi yöntemi uygulamak mümkün olur. Steroidler, vaskülitin birçok türünün tedavisi için önemli yer tutar. Tedavinin uzunlu─ču ve dozu hastal─▒─č─▒n hangi düzeyde oldu─ču ve türüyle ilgilidir. Bu ilaçlar iltihab─▒n azalt─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olur ancak uzun süreli kullan─▒mda yan etkilerinin olma olas─▒l─▒─č─▒ yüksektir. Baz─▒ durumlarda ise ba─č─▒┼č─▒kl─▒k bask─▒lay─▒c─▒ ilaçlarla da tedavi yürütülebilir. Buna steroid tutumlu tedavi de denilir. Siklofosfamid bu ilaçlar aras─▒nda en yayg─▒n ve güçlü olan─▒d─▒r. En ciddi vaskülit türlerinin tedavisinde bu tür ilaçlardan faydalan─▒l─▒r. Çok ciddi olmayan vaskülit hastal─▒klar─▒ için ise yine dozu daha az olan ba─č─▒┼č─▒kl─▒k bask─▒lay─▒c─▒ ilaçlar ile tedavi mümkündür. ┼×iddetli vaskülitin verdi─či hasarlar ise baz─▒ durumlarda yaln─▒zca cerrahi müdahale ile düzeltilebilir. Bu operasyonlar─▒n en yayg─▒nlar─▒ aras─▒nda bypass greftleme vard─▒r. Yöntemin amac─▒ t─▒kanan kan damar─▒n─▒n etraf─▒ndan kan ak─▒┼č─▒n─▒n sa─članmas─▒n─▒ içerir. Hastal─▒─č─▒n nerede oldu─čuyla ilgili olarak sinüs cerrahisi veya böbrek nakli de uygulanan cerrahi yöntemler aras─▒ndad─▒r.

E─čer siz de vaskülit türlerinden herhangi birinin belirtilerini gösteriyorsan─▒z en k─▒sa süre içerisinde muayene olarak tedavinize ba┼člayabilirsiniz. Böylece hastal─▒─č─▒n─▒z─▒ daha geni┼č alanlar─▒ etkilemeden tedavi ettirebilir ve sa─čl─▒kl─▒ bir ya┼čam sürebilirsiniz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Hakan Yavuzer
─░├ž Hastal─▒klar─▒ (Dahiliye)
─░stinye ├ťniversitesi Hastanesi Medical Park Gaziosmanpa┼ča
70793

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.