Zatürre (Pnömoni) Nedir? Zatürre Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi

Zatürre (Pnömoni) Nedir?

Zatürre, tıbbi adıyla pnömoni, akciğer dokusunda enfeksiyon gelişmesiyle ortaya çıkan ciddi bir solunum yolu hastalığıdır. Akciğerlerde bulunan hava kesecikleri enfeksiyon nedeniyle iltihaplanabilir ve bu bölgelerde sıvı ya da iltihabi birikim oluşabilir. Bu durum, oksijen alışverişini zorlaştırarak öksürük, ateş, balgam, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtilere yol açabilir.

Zatürre; bakteri, virüs veya mantar gibi farklı mikroorganizmalar nedeniyle gelişebilir. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonları sonrasında, bağışıklık sisteminin zayıfladığı dönemlerde veya kronik hastalıkların varlığında zatürre riski artabilir.

Bebekler, küçük çocuklar, ileri yaştaki kişiler, sigara kullananlar, kronik akciğer hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler zatürre açısından daha riskli grupta yer alır.

Zatürre (Pnömoni) Belirtileri Nelerdir?

Zatürrenin yaygın belirtileri arasında üşüme-titreme, 39-40°C'ye varan yüksek ateş, öksürük, kirli, iltihaplı (yeşil, sarı, pas rengi) balgam çıkarma yer alır. Bazı pnömoni türlerinde birkaç gün devam eden iştahsızlık, halsizlik, eklem ve kas ağrılarını takiben kuru öksürük, ateş yükselmesi, mide bulantısı, kusma, baş ağrısı gibi belirtiler de yaşanabilir.

Bu şikayeti olan hastalar mutlaka doktora başvurmalıdır. Pnömoni ihmal edilmemesi gereken bir sağlık sorunudur. Erken teşhis edilmesi ve gecikmeden tedaviye başlanmasının ölümleri azalttığı bilinmektedir. Hastanın yakınmaları pnömoni'yle uyumlu ise genellikle yapılan muayene ve akciğer röntgenindeki bulgularla teşhis konulabilir. Gerekirse kan ve balgam tahlilleri yapılabilir.

Zatürre belirtileri genel olarak şunları içerir:

• Ateş, titreme, terleme
• Yüksek ateş
• Öksürük
• Kirli ve iltihaplı balgam
• İştahsızlık
• Halsizlik
• Eklem ve kas ağrıları
• Hızlı nefes alıp verme
• Göğüste hırıltı
• Kusma
• Baş ağrısı

Çocuklarda Zatürre Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda zatürre belirtileri yaşa, enfeksiyonun şiddetine ve çocuğun genel sağlık durumuna göre değişebilir. En sık görülen belirtiler arasında öksürük, ateş, hızlı nefes alma, nefes alırken zorlanma, hırıltı, göğüs ağrısı, halsizlik ve iştahsızlık yer alır. Bazı çocuklarda balgamlı öksürük görülürken, küçük çocuklarda belirtiler daha belirsiz olabilir.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda zatürre emmede azalma, huzursuzluk, sürekli ağlama, uykuya eğilim, kusma, beslenmeyi reddetme ve genel durum bozukluğu şeklinde fark edilebilir.

Nefes alırken burun kanatlarının açılıp kapanması, kaburgalar arasında çekilme, hızlı solunum veya dudak çevresinde morarma ciddi belirtiler arasında değerlendirilmelidir.

Çocuklarda zatürre bazen üst solunum yolu enfeksiyonu gibi başlayabilir. Burun akıntısı, boğaz ağrısı ve hafif ateşin ardından öksürük şiddetlenebilir, ateş yükselir ve nefes alma zorlaşabilir. Özellikle ateşle birlikte hızlı solunum, belirgin halsizlik ve beslenme isteğinde azalma varsa zatürre açısından değerlendirme yapılmalıdır.

Zatürre (Pnömoni) Bulaşıcı mıdır? 

Pnömoni'ye zemin hazırlayan grip ve benzeri viral solunum yolu enfeksiyonları ise çok bulaşıcıdır. Hapşırık ve öksürükle yayılabildikleri gibi, ağız ve burun sekresyonları ile bulaşmış bardak, mendil, çatal- kaşık gibi eşyalar aracılığıyla diğer kişilere geçebilir. Pnömoni'ler tüm dünyada ve ülkemizde en sık görülen ve en fazla ölüme neden olan hastalıklar arasındadır. Özellikle bebeklerde, çocuklarda, yaşlılarda ve bilinen başka bir hastalığı olan kişilerde pnömoni'ler daha ölümcül olabilmektedir.

Bir kişinin pnömoni'ye yakalanmasının kolaylaştıran çeşitli risk faktörleri vardır. Bunlardan korunmak mümkünse, pnömoni'ler önlenebilir.

Zatürre (Pnömoni) Korunma Yolları Nelerdir?

Pnömoni'den korunmak için pnömoni oluşumunu kolaylaştıran olumsuz faktörler düzeltilmelidir. Bu amaçla kronik hastalıkların uygun şekilde takip ve tedavisi, stresten kaçınma, dengeli beslenme ve hijyenik barınma koşullarının sağlanması, alkol, tütün ve ilaç bağımlılığının kontrolü ile ağız ve mide içeriğinin solunum yollarına kaçmasına = aspirasyona yol açan risk faktörlerin azaltılması gerekir.

Pnömoni'ye yol açabilen veya kolaylaştırıcı olan grip salgınları sırasında kalabalıkta temasın azaltılması, maske kullanılması ve özellikle yüksek riskli gruba grip bulaştırabilecek kişilerin aşılanması korunma için önemlidir.

Grip virüsünün bizzat kendisi pnömoni'ye yol açabildiği gibi, diğer mikroorganizmalara bağlı pnömoni türlerinin ortaya çıkmasını da kolaylaştırabilir. Gribin ağır seyrettiği ve ölümcül olduğu olgular çoğunlukla pnömoni'nin gribe eşlik ettiği olgulardır. Bu nedenle pnömoni'lerin ve buna bağlı ölümlerin önlenmesi için grip salgınlarının da önlenmesi gerekmektedir.

Gripten korunmak üzere aşılar geliştirilmiştir. Bu aşılar bir yıl süreyle korunma sağlar. Grip aşıları her yıl eylül, ekim aylarında ya da en geç kasım ayında bir doz kas içine yapılmalıdır. Grip aşıları gribe yakalanma riski yüksek veya grip olduğunda gribin ağır ve ölümcül seyredebileceği kişilere uygulanmalıdır.

Pnömokok Aşısı

Pnömoni nedenleri arasında dünyada en sık rastlanan mikroorganizma Streptococcus pneumoniae' dir. Pnömokok dediğimiz bu bakteriye karşı hazırlanmış aşı bulunmaktadır. Pnömokoklar başta üst solunum yollarında olmak üzere pnömoni dışında enfeksiyonlara da yol açabilir. Bu aşı tamamen olmasa da yüksek riskli kişilere uygulandığında kısmen koruma sağlayabilmektedir. Aşı kas içine yapılmaktadır. 5 yıl sonra tekrarı yapılır.

Zatürre (Pnömoni) Tedavisi Nedir?

Birçok vakada pnömoni evde tedavi edilebilir. Ağır olguların, yaşlı hastaların, oksijen tedavisi veya yoğun bakım desteği gerektiren hastaların hastaneye yatması gerekir. Tedavi hastaya göre değişir. Tedaviye erken başlandığında ve ayaktan tedavi edilebilen olgularda sonuçlar yüz güldürücüdür. Ancak teşhis ve tedavisi gecikmiş, ağır pnömoni olgularında ölüm oranı yüksektir.

Pnömokok Aşısı Önerilen Kişiler:

• Bağışıklık sistemi normal olup kalp hastalığı, akciğer hastalığı, şeker hastalığı, alkolizm, siroz, beyin- omurilik sıvı kaçağı gibi kronik hastalığı olanlar
• Bağışıklık sistemi yetersiz olup pnömokoksik hastalık riskinin artmış olduğu dalağı alınmış kişiler, bazı kan hastalıkları, kronik böbrek hastalığı bulunanlar ve organ nakli yapılmış olanlar
• AIDS taşıyıcısı erişkinler
• 65 yaş ve üzerindekiler
• Grip ve pnömokok aşıları yüksek ateşli bir hastalığın seyri sırasında yapılmaz
• Grip aşısı yumurta alerjisi olanlara uygulanmamalıdır. Her iki aşı da oldukça güvenlidir. Aşı uygulanan yerde ağrı ve kızarıklık gelişebilir. Ateş, halsizlik, kırıklık gibi bazı yan etkiler olabilir, bunlar geçici ve hafiftir.

Zatürre Aşısı Nedir?

Zatürre aşısı, zatürreye yol açabilen bazı mikroorganizmalara karşı bağışıklık sistemini desteklemek amacıyla uygulanan koruyucu bir aşıdır. Özellikle pnömokok adı verilen bakterinin neden olabileceği zatürre, menenjit, orta kulak iltihabı ve kan dolaşımı enfeksiyonları gibi ciddi hastalıklara karşı korunmada önemli rol oynayabilir.

Zatürre aşısı, herkes için aynı şekilde planlanmaz. Aşının türü, uygulanma zamanı ve tekrar doz gerekliliği kişinin yaşına, sağlık durumuna, kronik hastalıklarına ve bağışıklık sistemi özelliklerine göre değişebilir.

Bebekler, ileri yaştaki bireyler, kronik kalp veya akciğer hastalığı olanlar, diyabet hastaları, bağışıklık sistemi zayıf kişiler ve sigara kullananlar zatürre açısından daha riskli grupta yer alabilir.

Zatürre aşısı, zatürre riskini azaltmaya yardımcı olabilir ancak tüm zatürre türlerine karşı tam koruma sağlamaz. Çünkü zatürre bakteri, virüs veya mantar gibi farklı etkenlerle gelişebilir.

Bu nedenle aşı yaptırılmış olsa bile uzun süren öksürük, yüksek ateş, balgam, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya genel durumda bozulma varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.