sat─▒r aras─▒

Vücut fonksiyonlar─▒n─▒n farkl─▒ toksik maddeler yüzünden bozulmas─▒ olarak tan─▒mlanabilen zehirlenme, ki┼činin ya┼čamsal fonksiyonlar─▒n─▒ etkileyebilir. Zehirlenmenin neden kaynakland─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak ki┼čide farkl─▒ belirtiler görülebilir. Bulant─▒, kusma, kar─▒n a─čr─▒s─▒, hâlsizlik, ba┼č dönmesi ve ishal, zehirlenme varl─▒─č─▒nda en s─▒k görülen belirtiler aras─▒nda yer al─▒r. Zehirlenme s─▒kl─▒kla besinlere ba─čl─▒ olarak gerçekle┼čir. Ancak solunum ve cilt yoluyla zehirlenmelerin say─▒s─▒ da az─▒msanmayacak kadar fazlad─▒r. Ki┼či, zehirlendi─čini fark etti─činde acilen t─▒bbi yard─▒m almas─▒, olas─▒ sa─čl─▒k problemlerinin önlenmesinde son derece önemlidir. Ki┼činin zehirlenme ┼čüphesiyle sa─čl─▒k kurulu┼čuna ba┼čvurmas─▒ durumunda hekim, öncelikle hastan─▒n genel sa─čl─▒k durumunu anlamak için fizik muayene yapar. E─čer zehirlenme ┼čiddetliyse ya┼čam bulgular─▒ de─čerlendirilir, bilinci kontrol edilir. Tedavi verilmeden önce hastan─▒n zehirlenmesine yol açan etkenin saptanmas─▒ son derece önemlidir. Örne─čin kimyasal maddelerin yutulmas─▒ durumunda hastan─▒n kesinlikle kusmaya zorlanmamas─▒ gerekir. Bu yüzden zehirli maddenin türünün ne oldu─ču, ki┼činin düzenli kulland─▒─č─▒ ilaçlar─▒n ne oldu─ču gibi bilgiler son derece önemlidir. Zehirlenme belirtileri ve tedavisine geçmeden önce s─▒kça sorulan "Zehirlenme nedir?" sorusunu yan─▒tlamak gerekir.

Zehirlenme nedir?

Zehirlenme, vücut için zehirli olan toksik maddenin ya da normalde toksik olmayan bir maddenin yüksek miktarda al─▒nmas─▒yla bir veya birden fazla vücut fonksiyonunun bozulmas─▒ olarak tan─▒mlanabilir. Zehirlenme, ki┼činin ya┼č─▒na, fiziksel özelliklerine, maruz kal─▒nan toksik maddenin türüne, vücuda al─▒n─▒┼č ┼čekline ve dozuna göre farkl─▒l─▒k gösterir. Zehirlenmelerin %60'─▒ 5 ya┼č─▒n alt─▒ndaki çocuklarda ve %90'─▒ ev ortam─▒nda meydana gelir. Zehirlenmeye neden olan etkenlerin ba┼č─▒nda ise sindirim yoluyla al─▒nan, bozuk besin, ilaç, alkol ve mantar gelir. Ancak zehirlenme, solunum ya da cilt yoluyla da gerçekle┼čebilir. Zehirlenmenin neden kaynakland─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak ki┼čide görülen yak─▒nma ve bulgular farkl─▒l─▒k gösterir. Ayn─▒ ┼čekilde tedavinin türü de zehirlenmeye yol açan etkenin saptanmas─▒na ba─čl─▒ olarak de─či┼čir. Ki┼činin farkl─▒ sebeplerle zehirlendi─či fark edildi─činde öncelikle zehirlenmeye yol açan toksik madde hastadan uzakla┼čt─▒r─▒lmal─▒ ve h─▒zl─▒ca ilk yard─▒m alabilece─či kurulu┼ča ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

Zehirlenmeye yol açan etkenler nelerdir?

Zehirlenmeye yol açan etkene ba─čl─▒ olarak ki┼čide pek çok farkl─▒ belirti ortaya ç─▒kabilir. Baz─▒ zehirleme türleri ki┼činin hayat─▒n─▒ kaybetmesine neden olabilecek kadar ciddi boyutta olabilir. Bu yüzden zehirlenmeye yol açan etkenin saptanmas─▒ son derece önemlidir. Zehirlenme üç farkl─▒ ┼čekilde gerçekle┼čir.

Sindirim yoluyla gerçekle┼čen zehirlenmeler

A─č─▒z yoluyla al─▒nan toksik maddelerin yol açt─▒─č─▒ zehirlenme, dünya çap─▒nda en s─▒k görülen zehirlenme türüdür. Bozuk besinler, zehirli mantar türleri, a┼č─▒r─▒ alkol kullan─▒m─▒, yüksek dozda ilaç al─▒nmas─▒, temizlik ürünleri gibi kimyasal maddelerin bilinçli ya da bilinçsiz olarak içilmesi, sindirim yoluyla gerçekle┼čen zehirlenmelerin ba┼č─▒nda gelir. G─▒da zehirlenmesi belirtileri de zehirlenmeye neden olan etkene göre farkl─▒l─▒k gösterir.

  • G─▒da Zehirlenmeleri: Ço─čunlukla bakteri ya da toksinlere maruz kalan yiyecek ya da içeceklerin tüketilmesiyle meydana gelir. G─▒da zehirlenmesi en s─▒k; iyi pi┼čmemi┼č et, bal─▒k, pastörize edilmemi┼č süt ve ar─▒t─▒lmam─▒┼č suda yer alan kampilobater (Campylobacter) adl─▒ bakteriye ba─čl─▒ olarak gerçekle┼čir. ─░kinci en s─▒k rastlanan etken ise salmonella adl─▒ bakteridir. Bu bakteri de çi─č yumurta, çi─č et, pastörize edilmemi┼č süt ve kümes hayvanlar─▒nda bulunur. E. coli (Escherichia coli, koli basili), clostridium botulinum, listeria, shigella ve klostridya adl─▒ bakteriler, besin kaynakl─▒ zehirlenmeye yol açan di─čer faktörler aras─▒nda yer al─▒r. G─▒da zehirlenmelerinde s─▒kl─▒kla bulant─▒, kusma, ┼či┼čkinlik, ishal ve kar─▒n a─čr─▒s─▒ gibi belirtiler görülür.
  • Kimyasallar─▒n Yutulmas─▒: Kimyasallar─▒n yutulmas─▒na ba─čl─▒ olarak gerçekle┼čen zehirlenme, bilinçli ya da bilinçsiz olarak gerçekle┼čebilir. Bilinçsiz zehirlenmeler s─▒kl─▒kla kimyasallar─▒n önceden besin maddesi içeren ürünlerin kutular─▒na koyulmas─▒yla gerçekle┼čir. Çama┼č─▒r suyu, tuz ruhu, a─čart─▒c─▒ ve aç─▒c─▒ gibi kimyasallar─▒n oral yolla vücuda al─▒nmas─▒ son derece tehlikelidir. Üçüncü derece yemek borusu yan─▒klar─▒na yol açabilen bu durumda ürünün tekrar ayn─▒ yoldan geçerek olu┼čturdu─ču tahribat─▒ artt─▒rmamas─▒ için ki┼či kesinlikle kusturulmamal─▒d─▒r. Ki┼čiye su, süt, ayran vb. içecekler verilmemelidir. Mümkün olan en k─▒sa sürede hastaya koma pozisyonu (sa─č tarafa yatar ┼čekilde yar─▒ yüzükoyun) verilmeli, üzeri örtülmeli ve ambulans ça─čr─▒lmal─▒d─▒r. Mide bulant─▒s─▒, ishal, midede ve bo─čazda yanma hissi gibi belirtilerle karakterizedir.
  • ─░laç Zehirlenmeleri: Ölümle sonuçlanabilecek kadar ciddi problemlere yol açabilen ilaç zehirlenmesi, çocuklar─▒n ilaçlar─▒ yanl─▒┼čl─▒kla fazla miktarda içmesiyle olabilece─či gibi ilaçlar─▒n bilinçli olarak içilmesiyle de gerçekle┼čebilir. Erken fark edildi─činde ve h─▒zla müdahale edildi─činde etkileri önlenebilen bu zehirlenme türünde hasta, ambulans gelene kadar koma pozisyonunda bekletilmelidir. ─░laç zehirlenme belirtileri, bulant─▒, kusma, kas─▒lma, kramp, kar─▒n a─čr─▒s─▒, solunumun h─▒zlanmas─▒, nabz─▒n artmas─▒, uyku hâli, bayg─▒nl─▒k ve bilinç kayb─▒ ┼čeklinde görülebilir.

Solunum yoluyla gerçekle┼čen zehirlenmeler

Zehirli maddelerin solunmas─▒yla gerçekle┼čen bu durum, en s─▒k rastlanan ikinci zehirlenme türüdür. Zehirli maddelerin solunum yoluyla vücuda girmesiyle olu┼čan solunum zehirlenmesi, ço─čunlukla tüp kaça─č─▒, baca s─▒z─▒nt─▒s─▒, egzoz gaz─▒ gibi nedenlere ba─čl─▒ olarak ortama s─▒zan karbonmonoksit gaz─▒n─▒n teneffüs edilmesiyle olu┼čur. Ba┼č a─čr─▒s─▒, bulant─▒, bitkinlik, nefes darl─▒─č─▒, kalp çarp─▒nt─▒s─▒ en s─▒k görülen bulgular aras─▒nda yer al─▒r. Bu gibi durumlarda ki┼či, h─▒zla temiz hava alabilece─či bir ortama ç─▒kar─▒lmal─▒, gaz─▒n bulundu─ču ortamdaki bütün cam ve kap─▒lar aç─▒larak mekan havaland─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Hastan─▒n bilinci kapal─▒ysa koma pozisyonu verilerek ambulans ça─čr─▒lmal─▒d─▒r. Solunum zehirlenmelerine yol açan bir di─čer faktör de çama┼č─▒r suyu gibi kimyasal maddelerin farkl─▒ bir kimyasalla kar─▒┼čt─▒r─▒larak kullan─▒lmas─▒d─▒r. Çama┼č─▒r suyu ile tuz ruhunun birlikte kullan─▒m─▒ buna en iyi örnektir. Göz yanmas─▒, cilt ka┼č─▒nt─▒s─▒, k─▒zar─▒kl─▒k, bulant─▒, kusma, solunum s─▒k─▒nt─▒s─▒, ba┼č dönmesi, ishal ve gö─čüs a─čr─▒s─▒ en s─▒k görülen belirtiler aras─▒ndad─▒r. Bu gibi durumlarda da ki┼či h─▒zla bulundu─ču ortamdan uzakla┼čt─▒r─▒lmal─▒, kusturulmamal─▒ ve h─▒zla sa─čl─▒k kurulu┼čuna götürülmelidir.

Cilt yoluyla gerçekle┼čen zehirlenmeler

Toksik maddelerin, cilt ile temas─▒yla gerçekle┼čen bu zehirlenme türü, ço─čunlukla böcek sokmas─▒, ilaç enjeksiyonu, saç boyas─▒ ve zehirli kimyasallar─▒n deriye temas─▒ ya da deri yoluyla emilimi ile gerçekle┼čir. Cilt zehirlenmelerinde belirti ço─čunlukla temas─▒n gerçekle┼čti─či bölgede k─▒zar─▒kl─▒k, kabarma, yang─▒ ve his kayb─▒yla karakterizedir. Maruz kal─▒nan toksik maddenin türüne göre hissizlik, tüm uzva ya da tüm vücuda yay─▒labilir. Bu gibi durumlarda eller, zehirli madde ile temas ettiyse h─▒zla y─▒kanmal─▒ ve toksik maddenin bula┼čt─▒─č─▒ k─▒yafetler ç─▒kar─▒lmal─▒d─▒r. Zehre maruz kalan vücut bölgesi bol suyla y─▒kanmal─▒ ve en yak─▒n acil servise ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

Zehirlenme belirtileri nelerdir?

Vücuda farkl─▒ yollardan giren farkl─▒ zehir türleri, vücudun ya┼čamsal fonksiyonlar─▒na zarar verecek düzeyde olabilir. Bu yüzden zehirlenmenin kayna─č─▒n─▒n belirlenmesi son derece önemlidir. Zehirlenme, sindirim, solunum ve cilt olmak üzere üç farkl─▒ ┼čekilde gerçekle┼čir. Sindirim yoluyla gerçekle┼čen zehirlenmelerde genel olarak belirtiler, bulant─▒, kusma, kar─▒n a─čr─▒s─▒ ve ishal ┼čeklinde görülür. Toksik maddenin solunmas─▒yla olu┼čan zehirlenmelerde, nefes darl─▒─č─▒, ba┼č a─čr─▒s─▒, cilt k─▒zar─▒kl─▒─č─▒, morarma ve ba┼č dönmesi gibi semptomlar görülebilir. Cilt yoluyla gerçekle┼čen zehirlenmeler ise genel olarak, k─▒zarma, his kayb─▒, yang─▒ hissi gibi belirtilerle seyreder. Zehirlenme dola┼č─▒m sistemini etkiledi─činde belirtiler, ba┼č a─čr─▒s─▒, so─čuk ter, kalp durmas─▒ ┼čeklinde görülürken, sinir sisteminin etkilenmesi durumunda, kas a─čr─▒s─▒, kas─▒lma, hareket bozukluklar─▒, ┼čok ve bilinç kayb─▒ gibi belirtiler görülür.

Ki┼činin zehirlendi─či fark edildi─činde öncelikle toksik maddenin ne oldu─ču bulunmal─▒ ve ki┼čiden uzakla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Hastan─▒n hayati fonksiyonlar─▒n─▒n devam─▒ sa─čland─▒ktan sonra hasta h─▒zla en yak─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čunun acil servisine götürülmelidir. E─čer siz de zehirlendi─činizi dü┼čünüyorsan─▒z en yak─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čuna ba┼čvurarak, kontrollerinizi yapt─▒rmay─▒ ihmal etmeyin. Sa─čl─▒kl─▒ günler dileriz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

730016

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.